HIV/AIDS Health Forum

အဆုတ် တီဘီ (TB) ဘေး ကာကွယ်ပါမနှေး

Zinyaw — 2010-02-07T07:12:46Z

ကမ္ဘာ့လူဦးရေ သုံးပုံတပုံလောက်မှာ တီဘီရောဂါပိုး စွဲကပ်နေပြီး နှစ်စဉ်လူပေါင်း ၂ သန်းမှ ၃ သန်း အထိ တီဘီရောဂါနဲ့ သေဆုံးနေကြပါတယ်။ ထို့အတူပဲ ငှက်ဖျားရောဂါ၊ အိတ်ချ်အိုင်ဗွီ/ အေအိုင်ဒီအက်စ် ရောဂါ တွေဟာလည်း ကမ္ဘာပေါ်မှာရှိတဲ့ လူ ၂ သန်း၊ ၃ သန်း အသက် ဆုံးပါးနေကြရပါတယ်။

ရှေးတုန်းက တိုင်းရင်းဆေး သမားတော်ကြီးတွေရဲ့ အယူအဆအခေါ် 'မြစ်ခြောက်နာ'။ ခေတ်ပေါ် အမည်ကတော့ ချောင်းဆိုးသွေးပါ၊ တီဘီ (TB) အဆုတ်ရောဂါ။ တီဘီဖြစ်ပြီဆိုရင် ပိန်ခြောက်ပြီး အင်အားချိနဲ့ မောပမ်းလွယ်တာကြောင့် ရှေးသမားတော်ကြီးတွေက သစ်ပင်တပင် အမြစ်ခြောက်သွားရင် ရှင်သန်ဖို့ မလွယ်တာနဲ့နှိုင်းပြီး အမြစ်ခြောက်တဲ့ သစ်ပင်ပမာ ဖြစ်စေတဲ့ရောဂါ 'မြစ်ခြောက်နာ'လို့ ခေါ်ဝေါ် သတ်မှတ်ကြတယ်ထင်ပါရဲ့။

ဒါဖြင့်ရင် အဆုတ်ရောဂါ၊ တီဘီဆိုတာ စိုးရိမ်စရာ၊ အလွန်အမင်း ထိတ်လန့်ကြောက်ရွံ့စရာလား။ ကုရခက်တဲ့၊ ကုသမရနိုင်တဲ့ ရောဂါလား။ ရှေးယခင်နှစ်ကာလများစွာ တုန်းကတော့ ချောင်းဆိုးသွေးပါ၊ အဆုတ်ရောဂါ တီဘီဖြစ်ရင် အစွမ်းထက်တဲ့ ဆေးဝါးတွေကလည်း မပေါ်သေး။ ထိရောက်တဲ့ ကုထုံးတွေကလည်း မရှိသေးတဲ့ အတွက် တီဘီဖြစ်ပြီဆိုရင် ဝဋ်နာကံနာ (ဘဝကုသိုလ်ကံ အကျိုးပေး မကောင်းလို့ ရတဲ့ရောဂါ) တခုလို သဘောထား ခဲ့ကြရပါတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံသား၊ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုပေါင်းစုံတွေကြားမှာ အဆုပ်ရောဂါနဲ့ အသက်ဆုံးရှုံး သွားခဲ့ရသူတွေ ကိုလည်း ကံမကောင်း၊ အကြောင်းမလှလို့ လူ့ဘဝဇာတ်ခုံက စွန့်ခွာသွားရသူတွေလို့ ရှုမြင်ကြပါတယ်။ ချောင်းဆိုးသွေးပါ၊ အဆုတ်နာ (တီဘီ)ဖြစ်ပြီဆိုရင် အဆင့်မြင့်တဲ့ ရောဂါအဆင့် ရောက်သူတွေမှာ တဟွတ်ဟွတ်နဲ့ ချောင်းခြောက်တွေ ဆိုးရာကနေ သွေးစ၊ သွေးခဲ၊ သွေးအရည် နီရဲရဲတွေပါ လူမြင်ကွင်း ရှုမြင်ရသူတွေအဖို့ တွေ့လေ့ရှိတာမို့ လူအများက ကူးစက်မှာ ကြောက်ရွံ့ပြီး နှာခေါင်းပိတ်၊ ဝေးဝေးကရှောင်ကြ။ တချို့ဆိုရင် ဘဝကြင်ဖော်အဖြစ် ရွှေလက်တွဲဖို့ စီစဉ်ဆုံးဖြတ်ထားတဲ့ ချစ်သူစုံတွဲတွေတောင် လက်တွဲဖြုတ်ကြနဲ့၊ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းက ဖယ်ရှားခံခဲ့ရသူတွေပါ။

တနည်းအားဖြင့်တော့ HIV/AIDS ရောဂါ မပေါ်သေးခင် ကာလတွေတုန်းကဆိုရင် တီဘီရောဂါသည်တွေဟာ ခုခေတ်မှာလိုပဲ လူမှုပတ်ဝန်းကျင်က စိုးရိမ်ကြောက်ရွံ့စိတ်နဲ့ စွန့်ခွာကျဉ်ခံရတဲ့အထိ ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ နောက်ပြဿနာ တခုကလည်း ကုတဲ့ဆေးတွေတော့ ပေါ်လာပါရဲ့ ကုပုံကုထုံးက တီဘီကုဆေးတွေကို အနည်းဆုံး (၆) လ၊ တနှစ်ခွဲ၊ နှစ်နှစ်အထိ သောက်ရ၊ ထိုးရ။ ဒီကြားထဲ ဆေးရဲ့ဘေးထွက်အာနိသင် ကလည်း ပြင်းထန်ဆိုတော့ ဝေဒနာရှင် တော်တော်များများဟာ ဆေးကို မှန်မှန်မသောက်၊ မထိုးချင်ကြ၊ ရေရှည်မကုချင်ကြနဲ့ ကြာတော့လည်း အစွမ်းထက်တဲ့ ဆေးတွေတောင် ယဉ်ပါးကုန်ပြီး ဆေးမတိုးတော့တဲ့ ပြဿနာတမျိုး ပေါ်လာပြန်ပါရော။

ဒါဆိုရင် အဆုတ်နာရောဂါဆိုတာ ဘယ်လိုရောဂါမျိုးလည်းဆိုတာ စာရှုသူများ သိချင်ကြမှာပါ။ သိလည်း သိရှိထားသင့်ပါတယ်။ အမှန်မှာတော့ ချောင်းဆိုးသွေးပါ၊ အဆုတ်နာ(တီဘီ)ဆိုတာ ကူးစက်တတ်တဲ့ ရောဂါတမျိုးဖြစ်သလို ခုခေတ်ကာလမှာ ကာကွယ်လို့ရတဲ့ရောဂါ တခုလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ကုသလို့မရတဲ့ရောဂါ မဟုတ်တော့ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် သတိထားစောင့်ကြည့်ပြီး ဆေးယဉ်ပါးသွားတဲ့အဆင့် မရောက်အောင်တော့ အားလုံးဂရုစိုက် ကြပ်မတ်ကြဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။

ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ကြီးရဲ့ ထုတ်ပြန်ချက်များအရ STOP TB ခေါ်တဲ့ စီမံချက်တွေ DOTS (Di-rectly Observed Therapy Short Course) တိုက်ရိုက်စောင့်ကြည့် အချိန်တိုကုထုံးလို့ခေါ်တဲ့ အဆုတ်နာရောဂါ ကုထုံးသစ်နဲ့ BCG ကာကွယ်ဆေးထိုးမှု တွေကြောင့် ရောဂါဖြစ်ပွားမှုနှုန်း ကျဆင်းလာတယ်ဆိုပေမယ့် တဘက်မှာ ဆေးယဉ်ပါးပြီး ဆေးမတိုးတဲ့ တီဘီဆိုတဲ့ ခြိမ်းခြောက်မှု အသစ်တခု ကမ္ဘာပေါ်မှာ ပေါ်ပေါက်ပြီး တစတစ ကြီးထွားလာနေတာကိုတော့ အားလုံး သတိချပ်ကြရပါလိမ့်မယ်။

အဆုတ်နာ တီဘီရောဂါကို ကူးစက်ဖြစ်ပေါ်စေတာဟာ ဗက်တီးရီးယား ရောဂါပိုးတမျိုးဖြစ်တဲ့ မိုင်ကိုဗက်တီးရီးယားအုပ်စုဝင် မိုင်ကိုဗက်တီးရီးယမ်းဘိုးဗစ်နဲ့ မိုင်ကိုဗက်တီးရီးယမ်း အာဖရိကင် တို့ကြောင့်ပါ။ လေကတဆင့် ကူးစက်ပျံ့ပွားစေပါတယ်။ ရောဂါကို စတင်ပျံ့ပွားစေတဲ့ အရင်းအမြစ်ဟာ Pulmonary TB (Lungs TB) ခေါ်တဲ့ ချောင်းဆိုးသွေးပါ တီဘီရောဂါသည်တွေရဲ့ ချောင်းဆိုးရာကတဆင့် ရောဂါပိုးပါရှိတဲ့ သလိပ်မှုန်မွှားများ လေထုထဲမှာ ပျံ့လွင့်မှုကို ရှူရှိုက်မိခြင်းဖြင့် ကူးစက်တာဖြစ်ပါတယ်။

ခုချိန်ထိ ယေဘုယျလက်ခံ ထားတာက အစားအသောက်၊ ရေ၊ လိင်ဆက်ဆံခြင်း၊ သွေးသွင်းခြင်း၊ ခြင်ကိုက်ခံရခြင်းတွေကနေ အဆုတ်ရောဂါ (တီဘီ) မကူးစက် စေနိုင်ပါဘူး။ တီဘီရောဂါပိုးရှိသူ လူနာတွေရဲ့ မဆင်မခြင်ချောင်းဆိုးတာ၊ နှာချေတာ၊ တံတွေးထွေးတာ၊ စကားပြောဆို၊ သီချင်းဆိုတဲ့အခါ လေထဲကို ရောဂါပိုးမွှားတွေဟာ အမှုန်အမွှားအဖြစ် ပျံ့လွင့်စေပြီး ကူးစက်မှုကို ဖြစ်စေပါတယ်။ အထူးသဖြင့် အလုံပိတ်နေတဲ့ အခန်းမှာဆိုရင် ပိုဆိုးပါတယ်။

ဒါကြောင့် အဆုတ်နာ တီဘီရောဂါရှိသူတွေဟာ ချောင်းဆိုး နှာချေတဲ့အခါ 'ချောင်းဆိုး၊ နှာချေခြင်းဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှု' လို့ ခုချိန်မှာ ခေတ်စားစွာ သုံးနေတဲ့ 'တကိုယ်ရည် သန့်ရှင်းမှုဆိုင်ရာ အပြုအမူကို လေ့ကျင့်ပျိုးထောင်ပြီး လက်တွေ့ကျင့်သုံးရပါမယ်။ ဒါမှလည်း တဦးကိုတဦးရောဂါပျံ့ပွား ကူးစက်မှုကို တားဆီးကာကွယ်နိုင်မှာပါ။

တီဘီရောဂါပိုးဟာ နေရောင်ခြည်နဲ့ ထိတွေ့ရင် ငါးမိနစ်အတွင်း သေကြေပျက်စီးနိုင်ပေမယ့် မှောင်တဲ့နေရာမှာတော့ အတော်ကြာကြာ အသက်ရှင်နိုင်ပါတယ်။ ကဲ ဒါဖြင့်ရင် ချောင်းဆိုးတဲ့ လူနာနဲ့ အတူရှိတိုင်း ကူးနိုင်သလား။ ဘယ်လိုလူတွေ ပိုပြီးရောဂါ ရနိုင်သလဲ။ ရောဂါပိုးဝင် ကူးစက်မှုဟာ လူတိုင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သလား။ ကြည့်ကြရအောင်။

ဒီနေရာမှာ စပြီးရှင်းပြချင်တာက ရောဂါပိုးဝင်ကူးစက်ခြင်းဆိုတာနဲ့ ရောဂါတကယ် ဖြစ်ပေါ်ခံစားခြင်း ဆိုတာပါပဲ။

ရောဂါပိုးဝင် ကူးစက်ခံရခြင်းဆိုတာ ရောဂါပိုးနဲ့ ထိတွေ့မိတာဖြစ်ပြီး၊ အဆုတ်နာရောဂါ-တီဘီ ရှိတယ်ဆိုတာ ရောဂါပိုးနဲ့ ထိတွေ့ခဲ့ပြီး တီဘီရောဂါတကယ်ဖြစ်ပေါ်ခံစား၊ ရောဂါလက္ခဏာများ ရှိတာကို ဆိုလိုပါတယ်။ အဆုတ်နာ တီဘီရောဂါကို ဆေးပညာ အခေါ်အဝေါ်နဲ့ 'ကျူဘာကူလိုးစစ်'လို့ ခေါ်ပါတယ်။

ဘာဖြစ်လို့ ဒီလိုခွဲခြား ရှင်းပြရသလဲဆိုတော့ တီဘီရောဂါပိုး ကူးစက်ခံရသူတိုင်းဟာ တီဘီရောဂါလက္ခဏာရှိတဲ့ ရောဂါဝေဒနာသည် မဖြစ်နိုင်တာကြောင့်ပါ။ ရောဂါပိုး ကူးစက်ခံရသူတွေထဲမှာ ၁ဝ% လောက်သာ အဆုတ်နာ တီဘီရောဂါရှိသူ ဝေဒနာသည်တွေ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ရောဂါရှိသူ တဦးကနေ တခြားသူတွေကို ကူးစက်နိုင်မှုမှာ ကျတော့ ကူးစက်စေနိုင်မှုဟာ မြင့်ပါတယ်။

ဥပမာ တီဘီရောဂါပိုးရှိသူ၊ ရောဂါကူးစက်စေနိုင်သူတဦးဟာ သူ့သက်တမ်းမှာ လူအယောက် (၂ဝ) ကို ကူးစက်နိုင်တယ်ဆိုပါစို့။ အဲဒီလူ (၂ဝ)ထဲက ၁ဝ%ဖြစ်တဲ့ ၂ ဦးဟာ တီဘီရောဂါဝေဒနာသည် ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ တဦးက တီဘီပိုး သလိပ်မှာတွေ့တာ ဖြစ်နိုင်ပြီး နောက်တဦးဟာ သလိပ်ပိုး မတွေ့သူ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဒါဆိုရင် အဆုတ်နာရောဂါ တီဘီပိုးသလိပ်မှာ ရှိသူတဦးဟာ အနည်းဆုံး လူ ၂ ဦးကို တီဘီရောဂါ ရစေနိုင်တယ် ဆိုတာပါပဲ။

ရောဂါပိုးဝင်ကူးစက်ခံရပြီး ရောဂါရှိသူတွေထဲက ၉ဝ%ဟာ ရောဂါပိုးဝင် ကူးစက်ခံရပြီး ပထမ (၅)နှစ်အတွင်းမှာ ရောဂါလက္ခဏာပေါ်နိုင်ပြီး ၁ဝ%လောက်သာ ရောဂါလက္ခဏာပေါ်ဖို့ (၁ဝ)နှစ်ခန့်အထိ ကြာနိုင်ပါတယ်။ ဒါဆိုရင် စာရှုသူမိတ်ဆွေအနေနဲ့ အဆုတ်နာတီဘီရောဂါ လက္ခဏာရှိသူဆီကထွက်တဲ့ တီဘီရောဂါပိုး ပါရှိတဲ့ သလိပ်ဟာ ရောဂါ အင်မတန်ကူးစက်လွယ်တဲ့ အရာဆိုတာ သိမြင်နိုင်ပါပြီ။

ရောဂါပိုးဝင်ကူးစက်ခံရသူတွေထဲက ၁ဝ%လောက်သာ တီဘီရောဂါသည်တွေ ဖြစ်နိုင်တယ်ဆိုတာ ဘာကြောင့်လဲ။ လူတဦးနဲ့တဦး ကိုယ်ခံစွမ်းအား၊ ခံနိုင်ရည်တွေ တယောက်နဲ့တယောက် မတူကြတော့ အဲဒီအ ချက်ပေါ် အဓိကမူတည်ပြီးတော့ရယ်၊ နဂိုကတည်းက ရောဂါအခံ ရှိ/မရှိ ဆိုတာတွေကြောင့်ပါ။ ဒီလိုဆိုရင် ဘယ်သူတွေဟာ တီဘီရောဂါအလွယ်တကူ ကူးစက်ခံရပြီး တီဘီရောဂါသည်တွေ ဖြစ်နိုင်သလဲ။ ဆေးပညာမှာ ဒီလို လူတွေကို 'ရောဂါရလွယ်သူ' တွေလို့ ခေါ်ပါတယ်။

အဲဒီလို လူအမျိုးအစားတွေကတော့ သလိပ်ထဲမှာ ရောဂါပိုးတွေ့ရှိသူ၊ တီဘီရောဂါရှင်တွေနဲ့ ပိတ်လှောင်နေတဲအခန်း ဒါမှမဟုတ် အိမ်တွင်းမှာ အချိန်ကာလကြာမြင့်စွာ အတူတကွ လက်ပွန်းတတီး နေထိုင်သူတွေ၊ ငယ်ရွယ်လွန်းတဲ့ ကလေးငယ်များနဲ့ ကလေးသူငယ်များ၊ အိတ်ချ်အိုင်ဗွီ/အေအိုင်ဒီအက်စ် ခေါ် ကိုယ်ခံစွမ်းအား ကျဆင်းရောဂါ၊ အခြားကိုယ်ခံစွမ်းအား လျော့နည်းနေသူတွေဖြစ်တဲ့ အာဟာရချို့တဲ့သူတွေ၊ ဆီးချိုဝေဒနာသည်၊ အရက်သေစာကြာမြင့်စွာ သုံးစွဲသူ၊ ခံနိုင်ရည်စွမ်းအား ကျဆင်းစေတဲ့ ဆေးဝါးသုံးစွဲသူတွေ၊ နောက်ဆုံးနဲ့ အရေးကြီးတဲ့ သူတွေကတော့ ဆေးလိပ်ကြာမြင့်စွာသုံးစွဲရှူရှိုက်သူတွေပါပဲ။

ရောဂါစတင်စွဲကပ် ပေါ်ပေါက်လာပုံ

သလိပ်ထဲမှာ တီဘီရောဂါပိုးရှိနေသူ တီဘီရောဂါသည်တွေ မဆင်မခြင် ချောင်းဆိုး၊ နှာချေ၊ တံတွေးထွေး၊ စကားပြော၊ သီချင်းဆိုတဲ့အခါ လေထဲကို ရောဂါပိုးတွေ ပျံ့လွင့်စေပြီး ဒါကိုရှူရှိုက် မိတာကြောင့် တီဘီရောဂါပိုးဝင် ကူးစက်မှု အစပြုတာပါ။ အဆုတ်ထဲကို အသက်ရှူရှိုက်ရာက ဝင်ရောက်ပြီးတဲ့နောက် တီဘီရောဂါပိုးဟာ အဆုတ်ရဲ့အသေးဆုံး တည်ဆောက်မှု အစိတ်အပိုင်း ဆဲလ်ယူနစ် (လေအိတ်ကလေး) တွေဆီကို ရောက်ရှိ ခိုအောင်းပြီး အဲဒီ Focus ကနေ တဖြည်းဖြည်း တီဘီအဆုတ်ရောဂါ စတင်ပါတယ်။

ကလေးသူငယ်တွေမှာ အဲဒီလို ရောဂါပိုးဝင်ပြီး လင့်သငန်ရည်ကြိတ် ယောင်ယမ်းကြီးထွားမှု တွေနဲ့အတူ တီဘီအနာတွေ၊ ဓာတ်မှန်မှာတွေ့ရှိတာကို တီဘီရောဂါနာ အစ (Pri-mary complex) လို့ ခေါ်ပါတယ်။

ဒီလိုနဲ့ တဖြည်းဖြည်းအဆုတ်ထဲမှာ တစတစကြီးထွားလာပြီး သွေးကတဆင့် ရောဂါပျံ့နှံ့ပြီး တခြားကိုယ်အင်္ဂါ အစိတ်အပိုင်း (အရိုး၊ အူ၊ အရေပြား၊ ကျောက်ကပ်) စတဲ့နေရာတွေကို ရောဂါပျံ့တာ၊ အသက်ရှူလမ်းကြောင်း နေရာစုံ၊ လေပြွန်ကြီး၊ လေပိုက်၊ လည်ချောင်း၊ အာခေါင်တွေဆီမှာလည်း ရောဂါဖြစ်ပေါ်စေပါတယ်။

အဆိုးဆုံးအဆင့်မှာတော့ အဆုတ်ထဲမှာရှိတဲ့ တီဘီရောဂါ အနာ တဖြည်းဖြည်းလှိုက်စားပြီး ဂလိုဏ် ဖြစ်ပေါ်ပါတယ်။ နောက်ပိုင်းမှာ တစတစနဲ့ လေပြွန်နား အထိပါ ဆက်မိတဲ့အခါ အဆိုးဆုံး ဖြစ်သွားပါတော့တယ်။ အဲဒီလို ရောဂါသည်တွေဟာ ချောင်းဆိုးတဲ့အခါ သွေးနီရည်ကျဲကျဲသာ မကဘဲ သွေးခဲတွေပါ ပါဝင်တာကြောင့် တခြားလူတွေဆီကို အလွယ်တကူ ကူးစက်နိုင်သူတွေပါ။ Open Caseလို့ခေါ်နိုင်ပါတယ်။

တီဘီရောဂါ ဘယ်နှမျိုး ရှိပါသလဲ

အဖြစ်အများဆုံးက အဆုတ်တွင်းတီဘီနဲ့ အဆုတ်ပြင်ပတီဘီရယ်လို့ အဓိကနှစ်မျိုးရှိပြီး ဒုတိယ အမျိုးအစား အဆုတ်ပြင်ပ တီဘီမှာ အဖြစ်အများဆုံး ဖြစ်နိုင်တဲ့နေရာတွေကတော့ ဦးနှောက် အမြှေးပါး၊ ဝမ်းဗိုက်(အူ)၊ လင့်သငန်ရည်ကြိတ် (အထူးသဖြင့် လည်ပင်း)၊ အဆုတ်အမြှေးပါး၊ အရိုး၊ အဆစ်၊ ကျောရိုးခါးဆစ်၊ နှလုံးမြှေးတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ နောက်ထပ် အဖြစ်နည်းပေမယ့် ဖြစ်နိုင်တဲ့နေရာ ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတွေက ကျောက်ကပ်၊ အက်ဒရီးနယ်ဂလင်း၊ အရေပြား၊ ကျား/မ လိင်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်း (ဝှေးစေ့၊ မမျိုးဥအိမ်) တို့ပါ။

တီဘီရောဂါ လက္ခဏာများ

ပထမဆုံး စဉ်းစားရမှာက တီဘီရောဂါနဲ့ ထိတွေ့မှု ဖြစ်နိုင်တဲ့ ရာဇဝင် ဖြစ်ပါတယ်။ ရောဂါရှိသူတွေနဲ့ အတူနေ၊ ထိတွေ့မှုရှိ/မရှိ စုံစမ်းမေးမြန်းဖို့ပေါ့။ ရောဂါလက္ခဏာတွေထဲမှာ ချောင်းဆိုးတာဟာ အရေးကြီး လက္ခဏာတခုပါ။ ၂ ပတ်၊ ၃ပတ်၊ ၁ လထက်ကြာတဲ့ ချောင်းဆိုးတာ၊ (သလိပ်ပါချင် ပါမယ်)၊ (သွေးနီရည်၊ သွေးတုံး၊ သွေးခဲပါမယ်)၊ ရင်ဘတ်နာတာ၊ အသက်ရှူခက်တာတွေအပြင် ညနေပိုင်း ဖျားတာ၊ ညဘက်အိပ်ရင်း ချွေးတအားထွက်တာ၊ အစားအသောက်ပျက်တာ၊ ခန္ဓာကိုယ်အလေးချိန် ကျတာတွေ ဖြစ်ပေါ်ပါတယ်။ အမျိုးသမီးတွေမှာ ရာသီသွေးထိန်တာ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ကလေးတွေမှာကျတော့ လည်ပင်းမှာ စမ်းကြည့်ရင် လည်ပင်းဘေး(၂) ဖက်မှာ အစိအစိနဲ့ တွဲပြီး မာတဲ့အကြိတ် စမ်းသပ် သိရှိနိုင်သလို၊ ကလေးတွေချောင်းဆိုးတာ၊ အစာကောင်းကောင်းမစား (ခံတွင်းပျက်) ပိန်တာ၊ ခေါင်းချွေးညဘက် ထွက်တာတွေ ရှိပါတယ်။ ဆရာဝန်၊ ဆေးဝန်ထမ်းတွေ စမ်းသပ်တွေ့ရှိနိုင်တဲ့ လက္ခဏာ တွေကတော့ အဖျားတက်ခြင်း၊ နှလုံးခုန်မြန်ခြင်း၊ လက်သည်းလက်ထိပ် တင်းပုတ်လို ဖုထစ်ခြင်း၊ နားကြပ်နဲ့နားထောင် ကြည့်ရင် စက်ကူရွက်ကြမ်းတွေ ပွတ်ချေနယ်လို့ ထွက်တဲ့အသံမျိုး၊ တရွီရွီမြည်တဲ့အသံ၊ မီးဖိုထဲ မီးမွှေးစဉ် မီးတောက်လောင်အောင် လုပ်တဲ့အခါသုံးတဲ့ မီးပြောင်းမှုတ်သလိုအသံ၊ BBS (Bronchial Breath Sound) Amphoric Breathng စတဲ့အသံမျိုးစုံ ကြားနိုင်ပါတယ်။ တီဘီအဆုတ်ရောဂါ မသင်္ကာစရာ လက္ခဏာတွေတွေ့ပြီဆိုပါတော့ ရောဂါရှာဖွေမှုမှာ ဘာတွေဆက်လုပ်ဖို့ လိုပါသလဲ။

ရောဂါ ရှာဖွေစမ်းသပ်မှု

အရေးအကြီးဆုံးက ပထမဆုံး တီဘီရောဂါလက္ခဏာရှိသူတွေဟာ အဆုပ်ရောဂါ တီဘီပိုးတွေ့ရှိသူ၊ ဆေးဝါးကုသမှု ခံယူနေသူတွေနဲ့အတူ လက်ပွန်းတတီး အချိန်ကြာမြင့်စွာ နေထိုင်မှုရှိ/မရှိစုံစမ်းဖို့ လိုပါတယ်။ အထူးသဖြင့်ဒီလို လူနာရဲ့ ရာဇဝင်မှာ တီဘီ ရောဂါရှိသူနဲ့ ထိတွေ့မှု၊ တီဘီပိုးနဲ့ ထိတွေ့မှုရှိ/မရှိဟာ ကလေးသူငယ်တွေနဲ့ လူနာအတော်တော်များများမှာ အရေးကြီးပါတယ်။ ကလေးသူငယ်တွေမှာ လူကြီးတွေလို သလိပ်စစ်ရောဂါပိုး ရှာဖို့ဆိုတာ မလွယ်ကူပါဘူး။ သုတေသနပြုချက်တွေအရ သိရတာက ရောဂါဖြစ်သူနဲ့ တအိမ်ထဲမှာ အချိန်ကြာမြင့်စွာ အတူတကွ နေထိုင်ကြရင် ၂ဝ.၂% ကူးစက်နိုင်မှုရှိပြီး ရောဂါရှိသူ ဆွေမျိုး၊ မိတ်သင်္ဂဟ သူငယ်ချင်းတွေနဲ့ ထိတွေ့အတူနေမှုကြောင့် ၃.၇% ကူးစက်နိုင်ခြေရှိသလို အလုပ်ခွင်မှာ ရောဂါရှိသူ မိတ်ဆွေနဲ့ အတူနေထိုင်လုပ်ကိုင်ရင်း ဝ.၃% ကူးစက်ခံရနိုင်ခြေ ရှိတယ်လို့ဆိုပါတယ်။ ရောဂါရှိသူလူနာနဲ့ ထိတွေ့မှု ရာဇဝင် ရှိ/မရှိသိပြီးရင် နောက်ထပ်ရောဂါရှာဖွေရေး အဆင့်တွေက သလိပ်နမူနာယူ တီဘီပိုးရှိ/မရှိ စစ်ဆေးခြင်း၊ ပိုးမွေးမြူလေ့လာခြင်းတို့ပါပဲ။ ကလေးတွေနဲ့ တချို့လူနာတွေအတွက် ကျူဘာကူလင်စမ်းသပ်မှုဆိုတာကို လုပ်လေ့ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ လူနာဟာ တီဘီရောဂါပိုးနဲ့ တချိန်ချိန်မှာ ထိတွေ့ခဲမှု ရှိ/မရှိ စမ်းသပ်တာပါ။ ကလေး တီဘီ လူနာတွေရောဂါရှာဖွေမှုမှာ အင်မတန် အသုံးဝင်ပါတယ်။ Man Toor Test (မန်တူစမ်းသပ်မှု)၊ Mono Test (မိုနိုစမ်းသပ်မှု)နဲ့ Time Test ဆိုပြီး သုံးမျိုးရှိပါတယ်။

ကျူဘာကူလင် စမ်းသပ်မှုအ တွက် ဘယ်ဘက်လက်ဖျံအတွင်းပိုင်းပေါ်မှာ ဏဏီ PPD (Purified Pro-tein Derivative) ဆိုတာကို အရေပြားပေါ်မှာ Intradermac ထိုးပြီးနောက် ၄၈ မှ ၇၂ နာရီအကြာမှာ ပေါ်ပေါက်လာတဲ့ အရေပြား အသီးထလာမှု (Induration) အရွယ်ကို တိုင်းပြီး စမ်းသပ်တာပါ။ ဒီနေရာမှာ အဲဒီစမ်းသပ်မှု (Induration) ဖြစ်တာနဲ့ တီဘီရောဂါရှိပြီလို့ တထစ်ချ မဆိုနိုင်ပါဘူး။ တီဘီရောဂါပိုးနဲ့ ထိတွေ့ပိုးဝင်ကူးစက်မှု ရှိဖူး တယ် ဆိုတာသာ ပြပါတယ်။

ကလေးတွေ အထူးသဖြင့် ငါးနှစ်အောက် ကလေးတွေမှာ Tuberculin Test အားကောင်းစွာ +ve ဖြစ်ရင် လွန်ခဲ့တဲ့ (၆) ပတ် ကျော်လောက်မှာ တီဘီပိုးနဲ့ ထိတွေ့မှုရှိခဲ့တယ်လို့ ကောက်ချက်ချ နိုင်ပါတယ်။ တခု သတိထားရမှာ t.t (-) ve ဖြစ်ခဲ့ရင် တီဘီရောဂါ မရှိနိုင်ဘူးလို့ မယူဆနိုင်ဘူး ဆိုတာပါပဲ။ တခြားစမ်းသပ်မှုတွေနဲ့ ရောဂါရှာဖွေ စစ်ဆေးရပါအုံးမယ်။

တီဘီရောဂါပိုး (တီဘီပိုးဟာ ဓာတ်ခွဲခန်း စမ်းသပ်မှုတွေ့ရှိချက်အရ AFB=Acid Fast Bacilli) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ သလိပ်ကို သုံးရက် ဆက်စစ်ရပါတယ်။ အကောင်းဆုံး သလိပ်နမူနာဟာ မနက်စောစော ချောင်းဆိုးတဲ့အခါ ထွက်တဲ့သလိပ်ပါ။ တံတွေးတို့၊ ချွဲတို့ မဖြစ်ရပါဘူး။ (တကယ်ရောဂါပိုး ရှိသူဆိုရင် ပထမနေ့မှာ ၈၅% အထိ AFB ပိုး တွေ့နိုင်ပြီး ဒုတိယရက်ဆိုရင် ၁ဝ%လောက်ပဲ တွေ့တတ်ပါတယ်။) ရောဂါပိုးမွေးလေ့လာမှုဟာ အဖြေသိရဖို့ အချိန်ယူ ဆောင်ရွက်ရတာမို့ ရောဂါအတည်ပြုဖို့သာ အများအားဖြင့် သုံးလေ့ရှိပါတယ်။ နေရာတိုင်း ဆောင်ရွက်ဖို့လည်း မလွယ်ပါဘူး။ နောက်ဆုံး ရောဂါအတည်ပြုဖို့ ရောဂါရှာဖွေရေးမှာ သုံးတာက ရင်ဘတ်ဓာတ်မှန်ရိုက် စစ်ဆေးမှုပါပဲ။ အထူးသဖြင့် သလိပ်ပိုး စစ်ဆေးရာမှာ မတွေ့သူတွေနဲ့ ကလေး တီဘီလူနာတွေကို ရင်ဘတ် ဓာတ်မှန်ရိုက် ရောဂါရှာဖွေကြပါတယ်။

တခြားရောဂါရှာဖွေစစ်ဆေး နည်းတွေကတော့ သငန်ရည်လင့်အကြိတ်ကို အပ်ဖြင့်စိုက်ပြီး စုပ်ယူ စစ်ဆေးမှု၊ ရိုးတွင်းချဉ်ဆီစစ်ဆေးမှု၊ ဦးနှောက်နဲ့ ကျောရိုးနာဗ်ကြောမမှု CSF အရည်စစ်ဆေးမှု၊ ဝမ်းတွင်းခေါင်း အရည်စစ်ဆေးမှု၊ ကလေးတွေမှာ Gastric Rashing Aspirate Test စတာတွေကို လုပ်လေ့ရှိပါတယ်။ နောက်ဆုံးမှာ တီဘီရောဂါ ရှိနေပြီဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုပြီးဆိုပါစို့ ကုသပေးဖို့ စဉ်းစားရာမှာ အရင်ကဆိုရင် စထရက်တိုမိုင်ဆင် ထိုးဆေး၊ အိုက်ဆိုနိုက်ရာဇစ်၊ PAS ဆိုတဲ့ ဆေးတွေနဲ့ တနှစ်ခွဲ နှစ်နှစ်နီးပါး ကုသရပါတယ်။ ခုနောက်ဆုံး သုံးစွဲနေတဲ့ ကုထုံးကတော့ DOTS (Directly Observed Therapy) Short Course တိုက်ရိုက်စောင့်ကြည့် အချိန်တိုကုထုံးဖြစ်ပါတယ်။ တီဘီရောဂါကုသဖို့အတွက် အဓိက ဆေး(၅)မျိုးရှိပါတယ်။ အိုက်ဆိုနိုက်ယာဇစ်၊ ရီဖန်ပဆင်၊ ပိုင်ရာဇီနာမိုက်၊ အီသမ်ဗျူတော၊ စထက်တိုမိုင်ဆင်၊ တခါတရံ သိုင်ရာဆီတာဇုံး၊ ပီအေအက်စ် ဆိုတာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီဆေးတွေကို အများအားဖြင့် အနည်းဆုံး ၂ မျိုး ရံဖန်ရံခါ ၃မျိုး (သို့) ၄ မျိုးတွဲပြီး အတူတကွ သုံးလေ့ရှိပါတယ်။ ဒီလိုတွဲသုံးရတဲ့ အကြောင်းကတော့ တီဘီဆေး တရပ်ပေါ်မှာ တီဘီဘက်တီးရီးယား ရောဂါပိုးက ယဉ်ပါးသွားကာ ဆေးစွမ်းဆောင်မှု ရပ်ဆိုင်းသွားခြင်း (အဓိပ္ပါယ်မှာ တီဘီ ဘက်တီးရီးယားမှ ဆေးအပေါ် တုံ့ပြန်အား ရှိသွားခြင်း၊ ဆေးမတိုးခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်မှုမှ ကာကွယ်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။) အဲဒါကြောင့် တီဘီရောဂါ ခံစားနေရသူတဦးကို ဘယ်သောအခါမှ ဆေးတမျိုးထဲ မပေးရပါဘူး။ တီဘီပိုးဟာ တချိန်ထဲ ဆေး ၂မျိုး (သို့) ၃မျိုးထက် အထက်မှာ ဆေးယဉ်ပါးမှုဖြစ်ဖို့ အလွန်ခက်ပါတယ်။ တီဘီဆေးများကို များသောအားဖြင့် အဆင့် (၂)ဆင့်နဲ့ ပေးလေ့ရှိပါတယ်။ ရှေးဦးပဏာမအဆင့်မှာ များသောအားဖြင့် ၂ လကြာပြီး ဆေး (၃) မျိုး (သို့) ၄မျိုး ကို အတူတကွ သုံးပါတယ်။

ဆက်လက်ကုသမှု အဆင့်မှာတော့ (၄)လ သို့မဟုတ် (၇)လကြာပြီး ဆေး (၂)မျိုး (သို့) ၃မျိုး အတူတကွ သုံးရပါတယ်။ သာမန်အားဖြင့် ဆေးကို နေ့စဉ်ပေးရပါတယ်။ နေ့စဉ် (သို့) တပတ်(၃)ကြိမ် (ဆေးအားပိုမိုမြှင့်ပြီး)လည်း ပေးနိုင်ပါတယ်။ ဘယ်လိုပဲ ဆေးအတွဲ ကုထုံးကိုသုံးသုံး သတ်မှတ်ထားတဲ့ ကုထုံးအတွဲနဲ့ ဆေးအချိန်အဆ၊ ဆေးသောက်မှု ကာလကိုတော့ အတိအကျ လိုက်နာရပါမယ်။

ကုထုံးကာလဟာ ဆေးအတွဲပေါ်လိုက်ပြီး တနှစ်၊ ကိုးလ၊ ရှစ်လ၊ ခြောက်လ စသည်ဖြင့်ရှိပြီး အတိုဆုံး ကာလကုထုံးဟာ 2 HRZE (အိုက်ဆိုနိုက်ယာဇစ် -H) (ရီဖန်ပဆင် -R) (ပိုင်ရာဇီနာမိုက် -Z) (အီသမ်ဗျူတော -E) ၄ မျိုးကို ၂ လအနည်းဆုံးပေးပြီး 4HR အိုက်ဆိုနိုက်ယာဇစ် H နဲ့ ရီဖန်ပဆင် R ကို ဆက်လက်ပြီး ၄လ၊ စုစုပေါင်း (၆)လ အပြည့်ဖြစ်ပါတယ်။

တီဘီရောဂါမှာ သုံးတဲ့ဆေးတွေဟာ အစွမ်းထက်မြက်သလို တဘက်မှာလည်း မလိုဘားအပ်တဲ့ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုး အာနိသင်တွေ ရှိတာကို သတိထားရပါမယ်။ ဥပမာ စထရက်တိုမိုင်ဆင် ထိုးဆေးဟာ ကြာရှည်စွာသုံးရင် နားလေးခြင်း၊ ကျောက်ကပ်အားနည်းခြင်းကို ဖြစ်စေပါတယ်။ ပိုင်ရာဇီနာမိုက်က အသည်းလုပ်အား ဆုတ်ယုတ်တတ်ခြင်း၊ ဂေါက်အဆစ်လောင်ခြင်းတွေကို ဖြစ်စေပါတယ်။ အီသမ်ဗျူတောရဲ့ ဘေးထွက်အာနိသင်က မျက်စိမြင်အား ထိခိုက်တာကြောင့် ကလေးသူငယ်များ၊ သက်ကြီးရွယ်အိုတွေကို မပေးရပါဘူး။ သိုင်ရာဆီတာဇုံးဆိုရင် တချို့လူတွေမှာ အရေပြား အဖုအပိန့်ထွက်စေတာမို့ သွေးဓာတ်မတည့်မှုရှိရင် ချက်ချင်းရပ်ပစ်ရပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဆေးပေးရာမှာ အထူးသတိထားရပါ့မယ်။

တီဘီအဆုတ်ရောဂါ ကုသရေးအတွက် ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းတွေရဲ့ ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲ ကုသမှု အောက်မှာ တီဘီလူနာတွေ စနစ်တကျ မှန်မှန်ကန်ကန် ဆေးကုသဖို့ဟာ အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။ ဒီလိုမှ တိတိကျကျမလိုက်နာဘဲ ရောဂါဝေဒနာသက်သာလာတာကို ရောဂါပျောက်ကင်းပြီထင်ပြီး ဆေးမှန်မှန်မသောက်၊ မကုသရင်၊ ဆေးမတိုးတဲ့ပြဿနာ ပေါ်လာနိုင်ပါတယ်။ ခုဆိုရင် မဆင်မခြင် ဆေးကုသမှု ခံယူမှုတွေကြောင့် MDR-TB (Multiple Drug Resistance) သာမက XDR-TB (Extensively Drug Resistance) ခေါ် အဆင့်မြင့် ဆေးမတိုးမှုပြဿနာဟာ ထိုင်းနိုင်ငံ တပ်ခ် ခရိုင်အပါအဝင် နေရာအနှံ့နဲ့ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးမှာ ဖြစ်ပေါ်နေပါတယ်။ MDR-TB ဆိုတာ အနည်းဆုံး အိုက်ဆိုနိုင်ယာဇစ်နဲ့ ရီဖန်ပဆင်လို အစွမ်းထက်ဆေးတွေကို တီဘီပိုး ခံနိုင်ရည်ရှိတာဖြစ်ပြီး MDR-TB ဖြစ်ခဲ့ရင် အဆင့်မြင့် တီဘီဆေးအုပ်စုက ဆေးတွေ (2nd Line Drug) ကို သုံးရပါတယ်။ အဲဒီလို 2nd Line Drug ဆေးတွေကိုပါ တခါထပ်မံဆေးမတိုးတော့ရင် XDR-TB (Super Drug Resistance) (Extensively Drug Resistance) ဖြစ်ပြီး ပိုမိုပြင်းထန်တဲ့ ကုထုံးတွေနဲ့ ခက်ခဲစွာ ကုသရပါတယ်။ ဆေးတွေဟာ အင်မတန် ပြင်းထန်၊ ဘေးထွက်အာနိသင်များပြီး စျေးလည်းကြီးပါတယ်။ အကောင်းဆုံးကတော့ တီဘီ အဆုတ်ရောဂါမဖြစ်အောင် ကာကွယ်ဖို့ပါပဲ။ တီဘီရောဂါမဖြစ်အောင် ကာကွယ်နိုင်သလား မေးရင် ကာကွယ်နိုင်ပါတယ်လို့ ဖြေရပါမယ်။

ကာကွယ်ရေး

BCG ဆိုတဲ့ အဆုတ်ရောဂါ တီဘီကာကွယ်ဆေးကို ၁၉ဝ၉ ခုနှစ်မှာ စတင်တွေ့ရှိပြီး Calmette Guerin ဆိုတဲ့ တွေ့ရှိသူတွေရဲ့ အမည်ပါတဲ့ (Bacillus Calmette Guerin)- BCG ကို (၁၉၂၁) က စပြီး ကမ္ဘာတလွှား အသုံးပြုခဲ့တာ ယနေ့တိုင်ပါပဲ။ WHO ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ကြီးရဲ့ ညွှန်ကြား ထောက်ခံချက်အရ ခုအခါမှာ မွေးစအရွယ်ကစပြီး ကလေးတိုင်းကို BCG ကာကွယ်ဆေး ထိုးနှံပေးနေ ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် BCG ဟာ ကလေးသူငယ်တွေမှာ ဖြစ်လေ့ရှိတဲ့ တီဘီဦးနှောက် အမြှေးရောင် ရောဂါ၊ Miliary TB ဆိုတာတွေကို ကောင်းစွာ ကာကွယ်ပေးပါတယ်။

ပြီးခဲ့တဲ့ ၂ဝဝ၇ ခုနှစ် ဘန်ကောက်ပို့စ် သတင်းစာပါ သတင်းအရဆိုရင် ပိုမိုအစွမ်းထက်တဲ့ တီဘီကာကွယ်ဆေးအသစ် (MVA-85A) ဆိုတာ လာမည့် (၈)နှစ်အတွင်း ထွက်ပေါ်လာဦးမယ် ဆိုပါတယ်။ အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရရင်တော့ အဆုတ်ရောဂါတီဘီဟာ သန့်ရှင်းစွာ နေထိုင်ခြင်း၊ တကိုယ်ရည် သန့်ရှင်းမှုကို ဂရုစိုက်ခြင်း၊ ချောင်းဆိုး၊ နှာချေတဲ့အခါ လက်ကိုင်ပုဝါ၊ တစ်သျှး၊ လက်၊ တံတောင်ဆစ်ကွေးတို့ဖြင့် ဖုံးအုပ် ပြုလုပ်ခြင်းဆိုတဲ့ ချောင်းဆိုးနှာချေ ယဉ်ကျေးမှုရှိခြင်း၊ တွေ့ကရာ တံတွေး မထွေးခြင်း၊ တီဘီရောဂါပိုး ရှိသူနဲ့ လက်ပွန်းတတီး အချိန်ကြာမြင့်စွာ နေထိုင်မှုမှ ရှောင်ခြင်း၊ ဆေးလိပ်အလွန်အကွၽံ ကြာမြင့်စွာ ရှူရှိုက်သုံးစွဲခြင်းမှ ရှောင်ကြည်ခြင်း၊ မကြာခဏ ဘာကိုပဲကိုင်ကိုင် လက်ကိုစင်ကြယ်စွာ ဆေးခြင်း၊ အာဟာရပြည့်ဝစွာ စားသုံးနေထိုင်ခြင်း၊ အိပ်ရေး ဝအောင် အိပ်စက်အနားယူခြင်း၊ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားအားကစား အစဉျပြုခြင်း စတဲ့ ကာကွယ်ရေး လုပ်ငန်းတွေကို ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့် ကာကွယ်ကြရန် တိုက်တွန်းရေးသားလိုက်ပါတယ်။„

'လူသားအားလုံး ကူးစက် ရောဂါဘေးမှ ကင်းဝေးပျော်ရွှင် ချမ်းသာသုခအပေါင်း ပြည့်ဝနိုင်ကြပါစေ'။

နိုက်တင်ဂေး ဂျာနယ် - အတွဲ (၁) အမှတ် (၂၀) ဒီဇင်ဘာ ၁၀၀၉

ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွား များနှင့်အတူ လူကုန်ကူးခြင်း၊ လိင်အလွဲသုံးစားခြင်းများ သတိပြုဖွယ်ဖြစ်လာ

Zinyaw — 2010-02-04T07:01:11Z

လူကုန်ကူးမှုနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အသိပညာတွေ၊ HIV,AIDS နဲ့ပတ်သက်တဲ့ ကျန်းမာရေး အသိပညာတွေကို နယ်တွေမှာ ပေးနိုင်ရင်ပိုကောင်းပါတယ်။

ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ လာရောက်မှုများပြားလာခြင်းနှင့်အတူ လူကုန်ကူးခြင်း၊ လိင်အလွဲသုံးစား ပြုခြင်းများကိုလည်း နောက်ဆက်တွဲအနေဖြင့် သတိပြုဖွယ်ဖြစ်လာကြောင်း လူကုန်ကူးမှု တားဆီးကာကွယ်ရေး (ဗဟို)အဖွဲ့မှ အဆင့်မြင့် အရာရှိကြီးတစ်ဦး၏ ပြောကြားချက်အရ သိရှိရသည်။

ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ နှစ်စဉ်၀င်ရောက်မှု များပြားလာခြင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ခရီးသွား လုပ်ငန်းများအနေဖြင့် နိုင်ငံ့၀င်ငွေတိုးတက် ရှာဖွေနိုင်ခဲ့သော်လည်း တစ်ဘက်တွင်လည်း ၂၀၀၆ ခုနှစ် နောက်ပိုင်း၌ ယင်းကဲ့သို့ နောက်ဆက်တွဲကိစ္စရပ်များ ကြုံတွေ့လာရခြင်းကြောင့် သတိပြုဖွယ် ဖြစ်လာကြောင်းလည်း သိရှိရသည်။

''မြန်မာပြည်ကို ကမ္ဘာလှည့်ခရီး သွားလာရောက်မှုက ဒီ ၂၀၀၉ ခုနှစ် နောက်ပိုင်း သိသိသာသာ မြင့်တက်လာတယ်။ ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး အကျပ်အတည်းဖြစ်ပြီး အနည်းငယ်ငြိမ်သက်သွားတဲ့ အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွေကို ဥရောပနိုင်ငံက ခရီးသွားတွေက စိတ်၀င်စားလာကြတယ်။ မြန်မာပြည်ကိုလာတဲ့ ခရီးသွားအများစုက မြန်မာပြည်မှာရှိတဲ့ ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်တွေ၊ ဘုရားပုထိုးစေတီတွေ၊ အပန်းဖြေစခန်းတွေကို လေ့လာချင်လို့ လာကြတာများပါတယ်။ ခရီးသွားတွေ များလာတာနဲ့အမျှ နောက်ဆက်တွဲဖြစ်လာနိုင်တဲ့ ကိစ္စရပ်တွေကိုလည်း ထည့်သွင်းစဉ်းစားဖို့ လိုပါတယ်''ဟု ဟိုတယ်လုပ်ငန်းရှင် တစ်ဦးက ရှင်းပြခဲ့သည်။

''နိုင်ငံခြားခရီးသွားတွေ များများလာအောင်တော့ လုပ်ရမှာပဲ။ ဒါမှ နိုင်ငံ၀င်ငွေကလည်း တိုးလာမှာ လေ။ ဒါပေမယ့် ဒီကိစ္စရဲ့နောက် ဆက်တွဲပြဿနာလို့ ထင်ရတာတွေကိုတော့ ဒေသခံတွေကို အသိပညာ ပေးဖို့လိုပါတယ်။ ဥပမာ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ အပန်းဖြေနေရာ တော်တော်များများက နယ်တွေမှာရှိတဲ့အတွက် အဓိကနယ်ကလူတွေကို အသိပညာပေးဖို့ လိုပါတယ်။ လူကုန်ကူးမှုနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အသိပညာတွေ၊ HIV,AIDS နဲ့ပတ်သက်တဲ့ ကျန်းမာရေး အသိပညာတွေကို နယ်တွေမှာ ပေးနိုင်ရင်ပိုကောင်းပါတယ်။ နောက်ပြီး အဓိကကျတဲ့ အုပ်ထိန်းသူ မိဘတွေ၊ မိသားစု၀င်တွေကို အသိပညာ ပေးနိုင်ဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။ ဥပမာ ပုဂံက ဘုရားတွေမှာ ခရီးသွားတွေ ကို ဘုရားနဲ့ပတ်သက်ပြီး လိုက်ရှင်းပြနေကြတာတွေက အရွယ်မရောက် သေးတဲ့ကလေးတွေ များတယ်။ သူတို့လေးတွေရဲ့ အဓိက ပြဿနာက စီးပွားရေး အခက်အခဲကြောင့် ဖြစ်နေတာပါ။ နောက်ပညာတတ်မြောက်မှု မရှိတဲ့အတွက် မိသားစုစား၀တ်နေရေးကို ဒီလိုနည်းလမ်းတွေနဲ့ ဖြေရှင်း ကြရတယ်။ လွယ်လွယ်ရတဲ့အလုပ် ကိုလုပ်တယ်။ အတန်းပညာကလည်း တတ်မြောက်မှု နည်းတဲ့အတွက် အလုပ်ရမယ်ဆိုပြီး ခေါ်သွားရင် ပါသွားနိုင်တယ်။ သူတို့လေး တွေနဲ့ပတ်သက်တဲ့ မိသားစုတွေကို ကျန်းမာရေး၊ လူမှုရေးနဲ့ဆိုင်တဲ့ အသိပညာတွေကို ပေးနိုင်ရင် ပိုကောင်းပါတယ်''ဟု ဧည့်လမ်းညွှန်တစ်ဦးက ရှင်းပြခဲ့သည်။

လူကုန်ကူးမှု တားဆီးကာကွယ်ရေး (ဗဟို) အဖွဲ့မှ ရဲမှူးကြီး ဦးညွှန်လှိုင်ကလည်း ''ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသည်အများစုက သဘာ၀သယံဇာတတွေ ပေါကြွယ်၀တဲ့မြန်မာနိုင်ငံမှာ မြန်မာရဲ့ ရေမြေတောတောင် သဘာ၀တွေကို လေ့လာနိုင်ဖို့အတွက် လာရောက်ကြတာ တွေ့ရတယ်။ တချို့ကျတော့လည်း အဲဒီကိစ္စတွေနဲ့ ပြောင်းပြန် ရည်ရွယ်ချက်တွေနဲ့ လာကြတာတွေလည်း တွေ့ရပြန်ပါတယ်။ ဥပမာပြောရရင် ရန်ကုန်မြို့က ဟိုတယ်တွေမှာ လာတည်းတဲ့ နိုင်ငံခြားသားတွေဟာ ဒလဘက်ကမ်းက ဒလသင်္ဘောပေါ်တွေမှာ ကွမ်းယာရောင်း၊ ဆေးလိပ်ရောင်းနဲ့ နေ့စား အလုပ်လုပ် နေကြတဲ့အသက် ၁၄၊ ၁၅နှစ်၀န်းကျင် ယောကျာ်းလေးတွေကို လိင်တူဆက်ဆံဖို့ အတွက် တစ်နေ့ ကျပ် ၂၀၀၀၊ ကျပ် ၃၀၀၀ ၀န်းကျင်ပေးပြီး ပျော်ပါးနေတာလည်း တွေ့ရပြန်ပါတယ်။ သူတို့ နိုင်ငံတွေမှာ ဒီလိုကိစ္စတွေအတွက် ကျပ် ၂၀၀၀၊ ကျပ် ၃၀၀၀နဲ့ မရပါဘူး။ ဒါကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံက လက်လုပ်လက်စား ကလေးတွေကို မတန်တဆစျေးပေးပြီး ပျော်ပါးကြတာ တွေ့ရပါတယ်။ အပြင်ပန်းကကြည့်ရင် နိုင်ငံခြားသား တစ်ယောက်ရဲ့အနားမှာ ကလေးတွေ ဝိုင်းနေတာတွေ့တော့ ကလေးပဲ အရမ်းချစ်သလိုမျိုး မြင်တွေ့ရနိုင်ပြီး တကယ်တမ်းမှာတော့ အဲဒီကလေးတွေနဲ့ လိင်တူ ဆက်ဆံဖို့အတွက် ဒီလိုနေနေကြတာလည်း မှုခင်းအချက်အလက် တွေအရ သိခဲ့ရတယ်။ ခရီးသွားတိုင်းကို မဆိုလိုပေမယ့် ဒီခရီးသွားတွေထဲမှာ ဒီလိုကိစ္စတွေ ရှိနေတာကိုတော့ အများ ပြည်သူကိုပဲ အသိပညာပေးနိုင်ဖို့ လုပ်ဆောင်ကြရမှာပါ''ဟု ပြောပြခဲ့ သည်။

''ကိစ္စတိုင်းမှာ အကောင်းနဲ့အဆိုး ဆိုတာ ရှိတတ်ပါတယ်။ ခရီးသွားများမှ ကိုယ့်နိုင်ငံကို ကမ္ဘာက သိလာမှာပါ။ အရင်နှစ်တွေက ခရီးသွား နည်းခဲ့လို့ ခရီးသွားလုပ်ငန်းရှင်တွေက ခရီးသွားတွေ များလာအောင်၊ မြန်မာဆိုတာကို ကမ္ဘာကသိလာအောင်၊ ဧည့်သည် များများလာအောင် ကြိုးစားထားရတာပါ။ ဒီလို ဧည့်သည်တွေ များလာတာနဲ့အမျှ နောက်ဆက်တွဲ အခြေအနေ တွေကိုလည်း ထည့်သွင်းစဉ်းစားဖို့ လိုပါတယ်။ ကိုယ့်နိုင်ငံသားတွေ အထူးသဖြင့် ပညာဗဟုသုတ နည်းပါးတဲ့ ဒေသခံတွေကို အသိပညာပေးထား နိုင်မယ်ဆိုရင် လူကုန်ကူးတာတို့ လိင်အလွဲသုံးစားပြုမှု ခံရတာတို့ကို အတိုင်းအတာတစ်ခုထိ တားဆီးနိုင် လိမ့်မယ်လို့ထင်ပါတယ်။ နိုင်ငံခြား သားတွေက အရွယ်မရောက်သေးတဲ့ ကလေးငယ်တွေနဲ့ လိင်တူဆက်ဆံခဲ့လို့ ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ အမှုအခင်းတွေရှိခဲ့ဖူး ပါတယ်''ဟု တရားရုံးချုပ်ရှေ့နေတစ်ဦးက ယင်း၏အတွေ့အကြုံကို ပြောပြခဲ့သည်။

တိုးတက်လာသော နိုင်ငံခြား ခရီးသွားဧည့်သည် ၀င်ရောက်မှုနှင့် အတူ လူကုန်ကူးခြင်း၊ လိင်အလွဲသုံး စားပြုခြင်းများမှာ ထည့်သွင်းစဉ်းစားဖို့လိုသည့် နောက်ဆက်တွဲကိစ္စရပ် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် အများပြည်သူများအား ထိရောက်သော အသိပညာပေးခြင်းများ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန်အတွက် လူကုန်ကူးမှုတားဆီးကာ ကွယ်ရေးဆိုင်ရာ စာစောင်များကို ထုတ်ဝေနိုင်ရန် စီစဉ်လျက်ရှိကြောင်း သိရှိရသည်။

သုခရိပ်မြုံ - HIV ပိုးကူးစက်ခံရသော ကလေးငယ်လေးများဂေဟာ

Zinyaw — 2010-02-03T09:30:18Z

သုခရိပ်မြုံ ဂေဟာလေး စတင်စဉ်မှာ ကလေးလေး (၂) ယောက်ကနေ စတင်ခဲ့တာပါ။ အခုအချိန်မှာတော့ အဲဒီ အဆောက်အဦးထဲမှာ ကလေးလေး (၄၅) ယောက်အထိ ရှိသွားခဲ့ပါပြီ။ သူတို့လေးတွေဟာ အသက် တစ်နှစ်ခွဲကနေ ၁၅ နှစ်အထိ အရွယ် အသီးသီးရှိကြပါတယ်။ ကံကြမ္မာ ချထားပေးရာ ထိတ်လန့်စရာဘ၀တွေနဲ့ ကိုယ့်အနာဂါတ်ကို ကိုယ်မသိရှာကြတဲ့ ကလေးလေးတွေ သူတို့ဟာ ဘယ်လိုအကြောင်းနဲ့မှ ဆက်စပ်စရာမရှိတဲ့ တစ်ရွာတကျေး တစ်နေရာစီကနေ ရောက်လာကြရပြီး တစ်စိမ်းတရံစာတွေရဲ့ မေတ္တာလေးနဲ့ နွေးထွေး နေကြရရှာသူတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

သူတို့လေးတွေထဲမှာ တစ်ချို့က ကာတွန်းလေးတွေ ပန်းချီကားချပ်လေးတွေ ရေးဆွဲရတာကို နှစ်ချိုက်လို့ တစ်ချို့ကလည်း စာအုပ်တွေဖတ် ပုံပြင်လေးတွေ နားထောင်ရရင်၊ ကဗျာတွေ ရွတ်ဖတ်နေရရင်ပျော်လို့ တစ်ချို့လေးတွေက သူတို့ရဲ့နာမည်လေးတွေ မေးရင်တောင်မှ သူတို့ကြိုက်နှစ်သက် သဘောကြတဲ့ မင်းသား/ မင်းသမီး နာမည်လေးတွေနဲ့ တွဲယှဉ်ပြီးတော့ကို ရယ်ရယ်မောမော ဖြေဆိုတတ်ပါသေးတယ်။

တစ်ချို့က သရုပ်ဆောင် ဦးဗေလု၀ကိုမြင်တော့ Hi Tea လာပြီဟေ့တဲ့ ဆရာ၀န်မကြီး လုပ်တမ်းကစားရမှ ကျေနပ်ကြသူလေးတွေ စာသင်ကြေး ဆော့နေကြတဲ့ ကလေးလေးတွေ ကစားစရာကို ဖြုတ်လိုက်တပ်လိုက် အလုပ်ရှုပ် နေသူလေးတွေ အဲဒီ (၄၅) ယောက်သော လူမမည်လေးတွေဟာ အနာဂါတ်ကောင်းကင်မှာ ဘယ်လိုထွန်းလင်းပြမယ့် ကြယ်စင်တွေများလဲ။

သူတို့လေးတွေက အဲဒီ ဂေဟာလေးမှာ ဆရာမ - ဒေါ်သန်းမြင့်အောင်၊ ဆရာမ - ဂျူး၊ ဆရာမ - စုထား အစရှိတဲ့ သုခရိပ်မြုံမိသားစုရဲ့ အရိပ်အာဝါသအောက်မှာ ၀န်ထမ်း၊ သူနာပြုဆရာမ၊ ကျောင်းဆရာမ မေမေတွေ (၁၈) ယောက် ရဲ့ ရင်နှစ်သည်းခြာသဖွယ် ပြုစုယုယ အုပ်ထိမ်းမှုအောက်မှာ အပူအပင်မရှိ ပျော်ရွှင်နေကြရှာပါတယ်။

မူကြိုတန်း အရွယ်ကလေးတွေအတွက် မူကြိုကျောင်းနဲ့ သူငယ်တန်းကနေပြီးတော့ စတုတ္ထတန်းအထိ ကလေးငယ်တွေအတွက် ဝိသာခါ - သီလရှင်ပညာဒါနကျောင်းမှာ နာမည်စာရင်းများ ပေးသွင်းထားပြီး သုခရိပ်မြုံလေးမှာပဲ အစိုးရ ပညာရေးသင်ရိုးတွေအတိုင်း သင်ကြားပေးလျှက် ရှိပါတယ်။ လိုအပ်တဲ့ ဆေးဝါးများ ပုံမှန်တိုက်ကျွေးပြီး အလှည့်ကျ ဆရာ၀န်များ ၀န်ထမ်းသူနာပြုများနဲ့ သူတို့ရဲ့ ဘ၀လေးတွေကို ပြုစုပျိုးထောင် ပေးနေကြပါတယ်။

သူတို့ဘ၀လေးတွေရဲ့ လိုနေသမျှ ရုပ်ကွက်လပ်၊ စိတ်ကွက်လပ်တွေကို အကုန်လုံး မပြည့်စွမ်း နိုင်ခဲ့ရင်တောင် မေတ္တာရှင်တွေက ကရုဏာရှေ့ထား လှူဒါန်းကြတာလေးတွေနဲ့ ထပ်တူနီးပါး ဖြည့်စွမ်းပေးနိုင်အောင် ကြိုးစားနေကြပါတယ်။ သူတို့လေးတွေ ပစ္စုပ္ပန်အတွက် ၊ သူတို့လေးတွေရဲ့ အနာဂါတ်အတွက် အလှူငွေတွေ ပံ့ပိုးမှုတွေလိုအပ် လျှက်ရှိနေပါတယ်။

သုခရိပ်မြုံရဲ့ တစ်နေ့တာ နေ့လည်စာနဲ့ ညစာကုန်ကျစရိတ်က ငွေကျပ် ၅၀၀၀၀/- (ငါးသောင်းကျပ်) ၀န်းကျင်ရှိပြီး တစ်လကို ဆေးဖိုး၊ ၀န်ထမ်းစရိတ်နဲ့ အထွေထွေကုန်ကျမှုစရိတ်တွေ မပါ၀င်သေးပဲ ငွေကျပ် ၁၅၀၀၀၀/- (တစ်ဆယ့်ငါးသိန်းကျော်)ခန့် ရှိပါတယ်။

မြန်မာပြည်မှာ အဖြူရောင်သက်တံ့ဆိုတဲ့ စာပေ၊ ဂီတ၊ ရုပ်ရှင် အနုပညာရှင်တွေ ပါ၀င်တဲ့ အဖွဲ့လေးတစ်ဖွဲ့က ဦးဆောင်ပြီး သုခရိပ်မြုံအတွက် အလှူငွေများကောက်ခံပေးပြီး ရန်ပုံငွေရှာဖွေ ပေးခဲ့ပါတယ်။

သုခရိပ်မြုံရဲ့ ဦးဆောင်ဦးရွက်တစ်ဦးဖြစ်တဲ့ ဆရာမ - ဒေါ်သန်းမြင့်အောင်က

"ကလေးလေးတွေအတွက် မိဘသဖွယ် မေတ္တာပေးနိုင်မယ့် သူတွေရဲ့ စေတနာတွေနဲ့ သူတို့ဘ၀လေးတွေ ရှင်သန်နေကြပါတယ်။ သုခရိပ်မြုံမိသားစုနဲ့ ကရုဏာရှင်တွေရဲ့ မေတ္တာရိပ်အောက်မှာ ကလေးလေးတွေ ကလေးသူငယ်များရဲ့ အခွင့်အရေးကို အပြည့်အ၀ ခံစားနေနိုင်ကြပါတယ်။ လာရောက်ပြီးတော့ လှူဒါန်းကြတဲ့ အလှူရှင်များ အားလုံးကိုလည်း ကျေးဇူးအထူးတင်ရှိပါတယ် " လို့ ၀မ်းပန်းတသာ စကားကြုံပါး ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

ရန်ကုန်ရောက်ရင်လည်း သုခရိပ်မြုံ ဂေဟာလေးဆီကို ရောက်အောင်သွားပြီး ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ လှူဒါန်းနိုင်ကြပါတယ်။ ကရုဏာတကြီး အားပေးနိုင်ကြပါတယ် ခဏလေးဖြစ်ဖြစ် မေတ္တာဓါတ် လေးတွေ ပို့လွှတ်နွေးထွေးမှု ပေးနိုင်ကြပါတယ်။ " ကလေးလေးတွေကတော့ ဧည့်သည်တွေလာရင် ပျော်လို့ပေါ့ "

အများအတွက် အသက်ရှင်လိုသူ

Zinyaw — 2010-02-03T06:36:06Z

“ဘဝဆိုတာ တချိန်တော့ ထားခဲ့ရမှာပဲလေ။ ဒီရောဂါပိုးရှိမှ မဟုတ်ဘူး။ ဒီလိုကျန်တဲ့ ဘဝလေးကို လူတွေကို ဘာလုပ်ပေးနိုင်မလဲဆိုတဲ့ သဘောထားရှိဖို့ပါပဲ”

ဤစကားကို ကိုယ်တိုင်က HIV ပိုး သယ်ဆောင်သူ ဖြစ်သော်လည်း ယနေ့တိုင် ကျန်းမာ သန်စွမ်းနေသည့် ၃၅ နှစ်အရွယ် ကိုမျိုးသန့် (အမည်ပြောင်း)က ခွန်အားပါသည့် အသံဖြင့် ပြောဆို လိုက်သည်။

ထို့အပြင် “ကိုယ့်အသိစိတ်ဓာတ် ပြောင်းလဲသွားတာနဲ့ ဘဝဆိုတာလည်း ပြောင်းလဲသွားတာပါပဲ” ဟုလည်း အတွေးဒဿနကို သူက ဘဝအတွေ့အကြုံ ကိုပြောသည်။

လွန်ခဲ့သည့် ၃ နှစ်ခွဲခန့်မှ စတင်ကာ ခန္ဓာကိုယ်ထဲကို HIV ပိုး တိုက်ဖျက်ရန် ARV ဆေးဝါးများ မှီဝဲလာခဲ့ရာ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုး မခံစားရသည့်အပြင်၊ တနင်္လာနေ့မှ သောကြောနေ့အထိ တနေ့လျှင် အလုပ်ချိန် အနည်းဆုံး ၈ နာရီကြာ လုပ်ကိုင်နေသည်ဟု ကိုမျိုးသန့်က ဆိုသည်။

HIV ဝေဒနာသည်များ တဦးနှင့်တဦး အကြံပေးလမ်းညွှန်ရန်နှင့် အားပေးတိုက်တွန်းနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် ရန်ကုန်အခြေစိုက် မီးအိမ်ရှင်၊ တက်မြန်မာ၊ ပဒုမ္မာ စသည့် ကွန်ယက်များ အပါအဝင် ကွန်ယက်ငယ် ၁ဝဝ ကျော်တွင် သူသည် တက်ႂကြွစွာ ပါဝင်ဦးဆောင် နေသည်။

“တဦးချင်းရဲ့ ရင်ဆိုင်ကြုံတွေ့မှုနဲ့လည်း ဆိုင်ပါတယ်။ ကျနော်တို့ အခွင့်အရေး ရရှိရေးကို ပိုပြီးတော့ ဘောင်အတွင်းမှာ လုပ်ဆောင်နေပါတယ်။ အသိအမှတ်ပြုမှုကလည်း လိုနေပါသေးတယ်။ ပိုမိုပါဝင်မှု အဆင့်ကနေ အဓိပ္ပါယ်ရှိတဲ့ ပါဝင်ပူးပေါင်းမှုဆိုတာကလည်း လိုနေပါသေးတယ်”

သူက လုပ်ငန်းလိုအပ်ချက်ကို ယခုလို ပြောဆိုလိုက်ချိန်မှာ ၂ဝဝ၈ ခုနှစ်ထုတ် နယ်စည်းမခြား ဆရာဝန်အသင်း၏ ကြောညာချက်ထဲမှာ ပါရှိသည့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် HIV/AIDS ကူးစက်ခံရသူပေါင်း ၂ သိန်း ၄ သောင်းတွင် ၇ သောင်းခွဲကျော်သည် ရောဂါပိုးမွှား တိုက်ဖျက်ရေးကုထုံး ARV အရေးပေါ် လိုအပ်နေကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်ကို အမှတ်ရဖွယ် ရှိပါသည်။

နယ်စည်းမခြားက လက်ရှိမှာလည်း ARV ဆေး ရရှိနေမှု အခြေအနေသည် ယခင်ထက် ၂ဝ ရာခိုင်နှုန်းခန့် နည်းပါးနေသည်ဟု ဆိုသည်။

ရန်ကုန်ရှိ ဝေဘာဂီ ကူးစက်ရောဂါကု ဆေးရုံအုပ် ဒေါက်တာအောင်လွင်က သူတို့ဆေးရုံအနေဖြင့် ARV ကို ဦးရေ ၁ဝဝဝ အတွက်သာပေးနိုင်ပြီး၊ လာမည့်နှစ်တွင် ပိုမိုတိုးမြှင့်ပေးသွားမည်ဟု ပြောသည်။

“မနှစ်ကလည်း ၃ဝဝ တိုးပြီး ပေးတယ်။ ပိုးရှိသူတွေရဲ့ CD+4 (ကိုယ်ခံအား အတက်အကျ) ပေါ် မူတည်ပြီးတော့ ပေးရတာပါ။ HIV ပိုး တွေ့ပေမယ့် ရောဂါတွဲပါလာတာမျိုး၊ ဥပမာ - တီဘီ (အဆုတ်ရောဂါ) လိုဟာမျိုးဆိုရင် တီဘီကို အရင်ကုပေးလိုက်တယ်။ ပြီးတော့မှ ခုခံအားပေါ်မူတည်ပြီး ARV ဆေး ပေးတယ်” ဟု သူက ပြောသည်။

HIV/AIDS ကူးစက်ခံနေရသူ အများစုသည် အသက်အရွယ်အားဖြင့် နှစ် ၂ဝ မှ ၃၅ နှစ်အထိ ရှိကြောင်း သူက ဆိုသည်။

သူ၏ ဆေးရုံအုပ် သက်တမ်းတမ်းတလျောက် ARV ဆေး ပုံမှန်သောက်သုံးသဖြင့် ၁၅ နှစ်ကြာ ဆက်လက်ရှင်သန်နေပြီး၊ သာမန်လူများကဲ့သို့ သွားလာလှုပ်ရှားနေသည့် HIV ပိုး သယ်ဆောင်သူ ၂ ဦး၏ အားတက်ဖွယ် မြင်ကွင်းကလည်း ရှိနေသည်။

“တယောက်က အသက် ၈ဝ နီးပြီ။ နောက်တယောက်က ကာယမောင် ။ သူတို့ကိုကြည့်ရင် သာမန်လူတွေလိုပဲ။ ကာယမောင်ဆို ခန္ဓာကိုယ်က အင်မတန်လှတယ်။ ဘယ်သူမှ သူတို့ကို HIV ပိုး ရှိတယ်လို့တောင် မထင်ရဘူး” ဟု ဒေါက်တာ အောင်လွင်က ဝမ်းသာအားရ ပြောသည်။

ထို့ကြောင့် HIV ပိုး ကူးစက်ခံရသူများအနေဖြင့် ဆေးရုံသို့ အချိန်မီရောက်ရှိလာပြီး၊ ကျွမ်းကျင်ရာ ဆရာဝန်များနှင့် အတိုင်ပင်ခံဆွေးနွေး၍ ဆေးဝါးသောက်သုံးရန် လိုအပ်ကြောင်း သူက သတိပေး သေးသည်။

HIV/AIDS ဝေဒနာသည်များ တိုးပွားလာသလို ARV ဆေးဝါးအတွက် လိုအပ်ချက်များအပေါ် ကူညီစောင့်ရှောက်သူ သူတို့ နှစ်ဦးက မချိတင်ကဲ ဖြစ်နေရသော်လည်း မြန်မာလူထုအကြားတွင် HIV/AIDS သယ်ဆောင်သူကို တရင်းတနှီး ပေါင်းသင်းဆက်ဆံမှုများ ယခင်ထက် တိုးတက်ပြောင်းလဲ လာမှု ရှိလာသည်။

သို့သော် လူများစုမှာ ထိုကဲ့သို့ လက်ခံနိုင်ခြင်း မရှိသေးကြောင်း ရန်ကုန်ရှိ စာနယ်ဇင်းသမားတဦးက ဆိုသည်။

Myanmar Positive Group (MPG) အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်နေသည့် ကိုမျိုးသန့်ကမူ HIV/AIDS ကူးစက်သူများကို လက်ခံနိုင်မှုသည် မီဒီယာများမှတဆင့် သတင်းအချက်အလက်များကို ပညာပေး ရေးသားခြင်းအပေါ် မူတည်နေသည်ဟု ဆိုသည်။

“မြန်မာနိုင်ငံမှာတော့ Stigma (ပစ်ပယ်မှု) နဲ့ Discrimination (ခွဲခြားမှု) တော့ ရှိနေဦးမယ်။ ကျနော်တို့ နိုင်ငံမှာက မီဒီယာကနေ သတင်းစကား ဖော်ပြမှု သိပ်မရှိတော့ ကျနော်တို့ လုပ်ငန်းလှုပ်ရှားမှုတွေ ဖော်ပြတဲ့နေရာမှာ တော်တော်လေး ခက်ခဲနေသေးတယ်”

“အဲဒါကလည်း လူတွေမှာ သတင်းရရှိမှု အခွင့်အရေး ရရှိမှပဲ ရွေးချယ်ပိုင်ခွင့် ရှိမယ်။ ဒီသတင်း အချက်အလက်တွေကို မီဒီယာတွေကနေတဆင့် လူထုက ရရှိနိုင်တာ ဖြစ်တယ်”

ဝေဒနာသည်များကို လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းက ဖယ်ကြဉ်ခြင်းမရှိ၊ အားပေးနှစ်သိမ့်ခြင်းသည် ရောဂါပိုးရှိပြီး လူသိမခံဘဲ ဆေးမီးတိုနည်းလမ်းများဖြင့် တိတ်တဆိတ် ကုသနေသူများကို အချိန်မီ ဆေးဝါးရရှိရန် အကောင်းဆုံး နည်းလမ်းဖြစ်ကြောင်း HIV/AIDS စေတနာ့ဝန်ထမ်း အသိုင်းအဝိုင်းက ဆိုသည်။

ကိုမျိုးသန့်က “ကိုယ့်ဝန်းကျင်မှာ ဒီလိုမျိုးရှိခဲ့ရင်လည်း အဲဒီလူတွေအတွက် လိုအပ်တဲ့ ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု၊ ပံ့ပိုးကူညီမှုတွေနဲ့ ဂရုစိုက်မှုကို တခြားလူတွေအနေနဲ့ ပစ်ပယ်ထားတာမျိုး မလုပ်ဘဲနဲ့ လက်ခံမှသာလျှင် ဒါတွေကို နောက်ကနေ လိုက်လံကူညီပေးလို့ ရမယ်” ဟု ဆိုသည်။

ဘဝတူ ဝေဒနာသည်များကို အားသွန်ခွန်စိုက် ကူညီစောင့်ရှောက်နေသည့် ကိုမျိုးသန့်သည် နိုင်ငံရပ်ခြားတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည့် HIV/AIDS ဆိုင်ရာ နှီးနှောဖလှယ်ပွဲများကို ၁၀ ကြိမ်ထက်မနည်း တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။

ပြည်ပရောက် မြန်မာများအနေဖြင့် နိုင်ငံအတွင်းရှိ HIV/AIDS ကူးစက်ခံနေသူများအတွက် ငွေအား၊ လူအားနှင့် စိတ်ဓာတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အားပေးကူညီမှုများ ပြုလုပ်ပေးစေလိုကြောင်း သူက မေတ္တာရပ်ခံသည်။

သူက ထိုသို့ ငွေကြေး၊ လူအင်အားနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေအနေများကို ဖွင့်ဟပြောဆိုချိန်တွင် မြန်မာစစ်အစိုးရသည် နိုင်ငံတော်ဘ႑တ်ဂျက်ထဲမှ လူထုကျန်းမာရေး အသုံးစရိတ်အဖြစ် တဦးအတွက် တနှစ်လျှင် အမေရိကန် ၁ ဒေါ်လာအောက်သာ အသုံးပြုနေကြောင်း သိရသည်။

ယခုလို အခြေအနေနှင့် ပတ်သက်ပြီး ထိုင်းနိုင်ငံ အခြေအစိုက် လူထုကျန်းမာရေး သုတေသနနှင့် လူ့အခွင့်အရေး (ဗဟို) မှ ဒေါက်တာ Voravit Suwanvanichkij က “အစိုးရက သန်းချီတဲ့ နိုင်ငံခြားငွေတွေကို သိမ်းထားစဉ်မှာပဲ လူထုကျန်းမာရေးအတွက် အသုံးစရိတ်က တနှစ် ၁ ဒေါ်လာအောက်ပဲ သုံးစွဲနေတာကိုကြည့်ရင် မြန်မာနိုင်ငံက အကူအညီလိုနေတဲ့ နိုင်ငံဖြစ်တယ်ဆိုတာ အထူးပြောစရာတောင် မလိုအပ်တော့ဘူး” ဟု ပြောသည်။

နိုင်ငံရပ်ခြား အကူအညီနှင့် ပတ်သက်၍ HIV/AIDS ၊ တီဘီနှင့် ဌက်ဖျားရောဂါ တိုက်ဖျက်ရေးအတွက် အထောက်အကူ အများဆုံးပေးနေသည့် Global Fund အဖွဲ့ကြီးကမူ ၂၀၀၅ ခုနှစ် သြဂုတ်လအတွင်းက မြန်မာနိုင်ငံကို ကူညီပံ့ပိုးမှု ရပ်ဆိုင်းပစ်ခဲ့သည်။

လူသားချင်း စာနာသည့် လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်သူများကို စစ်အစိုးရက မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း သွားလာလှုပ်ရှားမှု ကန့်သတ်လိုက်ပြီးနောက် Global Fund က ထိုကဲ့သို့ ရပ်ဆိုင်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင်မူ သြစတြေးလျား၊ ဥရောပကော်မရှင်၊ နယ်သာလန်၊ နော်ဝေး၊ ဆွီဒင်နှင့် ဗြိတိန်တို့က Three Diseases Fund - 3DF အမည်ဖြင့် ရောဂါသုံးမျိုးဖြစ်သော HIV/AIDS ၊ ငှက်ဖျားနှင့် တီဘီရောဂါ တိုက်ဖျက်ရန်အတွက် ၂၀၁၁ ခုနှစ်အထိ သုံးစွဲရန် အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း ၁၀၀ ထောက်ပံ့ငွေ ချပေးခဲ့သည်။

လက်ရှိတွင် မြန်မာနိုင်ငံတဝှမ်း HIV ပိုး တိုက်ဖျက်ရန် ARV ဆေးဝါးကို 3D Fund အပြင် အစိုးရမဟုတ်သည့် နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများမှ ရရှိနေသည်။

မည်သို့ပင်ဆိုစေ ထောက်ပံ့ကူညီမှုများ လိုအပ်ချက်က ရှိပင်ရှိသော်လည်း ကိုမျိုးသန့်တို့လို တပိုင်တနိုင်အားဖြင့် ရုန်းကန်ပံ့ပိုးနေသည့် အဖွဲ့အစည်းများ၊ ကွန်ယက်များနှင့် လူပုဂ္ဂိုလ်များက တစိုက်မတ်မတ် လုပ်ကိုင်သွားဦးမည်။

ဤသည်မှာ တဦးတယောက်ချင်းမှ အစပြုကာ လူများစုကြီးအထိ အကျယ်အပြန့် လုပ်ဆောင်သွားရေး အထိ တွန်းအားပေး မြှင့်တင်ရန်မှာ အထူးလိုအပ်ချက် ဖြစ်နေသည်။

ကိုယ်တိုင်ပင် ဝေဒနာသည် ဖြစ်နေလင့်ကစား သူ့ဘဝကို အခြားလူများအတွက် လုပ်ကိုင်ပေးသွားရန် ဆုံးဖြတ်ချက် ချထားကြောင်း သူ့လုပ်ရပ်နှင့် အတွေးအမြင်များက သက်သေခံနေပါတော့သည်။

“ဘဝဆိုတာ တချိန်တော့ ထားခဲ့ရမှာပဲလေ။ ဒီရောဂါပိုးရှိမှ မဟုတ်ဘူး။ ဒီလိုကျန်တဲ့ ဘဝလေးကို လူတွေကို ဘာလုပ်ပေးနိုင်မလဲဆိုတဲ့ သဘောထားရှိဖို့ပါပဲ” “ကိုယ့်အသိစိတ်ဓာတ် ပြောင်းလဲ သွားတာနဲ့ ဘဝဆိုတာလည်း ပြောင်းလဲသွားတာပါပဲ”။

HIV ပိုးရှိသူများအား ပြည်၀င်ခွင့်ပိတ်ပင်ထားမှု အိုဘားမား ရုတ်သိမ်း

Zinyaw — 2009-11-16T08:50:26Z

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအနေနှင့် HIV ရောဂါပိုးရှိသူများအား ပြည်၀င်ခွင့်မပြုခြင်းကို ၁၉၈၇ ခုနှစ် မှ စတင်၍ အက်ဥပဒေ ပြြာန်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ကမ်ဘာ့ ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) က အဆိုပါ ရုတ်သိမ်းမှုအပေါ် ကြိုဆိုလိုက်ပြီး သမတ အိုဘားမား ဦးဆောင်သော အစိုးရအဖွဲ့အနေနှင့် နိုင်ငံတကာ AIDS တိုက်ဖျက်ရေး လုပ်ငန်းများတွင် ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ ပါ၀င်ဆောင်ရွက်ရန် တိုက်တွန်းလိုက်သည်။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အစိုးရ အဆက်ဆက်အနေနှင့် နိုင်ငံတွင်း၌ AIDS ရောဂါ ကူးစက် ပျံနှံမည်စိုး၍ HIV ရောဂါပိုးရှိသူများကို ပြည်၀င်ခွင့် ပိတ်ပင်ထားမှုကို လက်ရှိအမေရိကန်သမတ ဘားရတ်အိုဘားများက ပြန်လည်ရုတ်သိမ်းစေလိုက်ပြီ ဖြစ်သည်။

မိမိအနေနှင့် ၂၂ နှစ်သက်တမ်းရှိ အဆိုပါ ပိတ်ပင်မှုကို ရုတ်သိမ်းလိုက်ခြင်းမှာ ကမ်ဘာ့ HIV/AIDS တိုက်ဖျက်ရေးလုပ်ငန်းစဉျ၌ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက ဦးဆောင်က႑မှ ပါ၀င်ဆောင်ရွက်ရာတွင် နိုင်ငံတကာ၏ ယုံကြည်မှုကို တိုးမြှင့်ရရှိစေလို၍ ဖြစ်ကြောင်း၊ လာမည့်ရက်ပေါင်း ၆၀ အတွင်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် HIV ရောဂါပိုးရှိသူများအား ပြည်၀င်ခွင့် မပေးသည့် ၁၀ နိုင်ငံကျော်တွင် ပါ၀င်တော့မည်မဟုတ်ကြောင်း၊ ယခု ရုတ်သိမ်းမှုကြောင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအတွင်း ရောက်ရှိနေထိုင်ကြသော နိုင်ငံခြားသားများ အနေဖြင့်နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် လှျောက်ထားရာတွင် AIDS ရောဂါမရှိကြောင်း တင်ပြရန် လိုအပ်တော့မည် မဟုတ်ကြောင်း သမတ အိုဘားမားက ပြောကြားသည်။

အဆိုပါ ရုပ်သိမ်းလိုက်မှု လုပ်ခြင်းအပြင် မိန်းမလျာ၊ ယောကျာ်းလျာများကိုလည်း သွေးလှူဒါန်းခွင့် ပြုလိုက်သည့်အတွက် အမေရိကန်သမတ အိုဘားမား၏ လူလူချင်း တန်းတူ ဆက်ဆံရေးနှင့် စောင့်ရှောက်ရေးမူ၀ါဒမှာ ပိုမို အသက်၀င်လာကြောင်း အမေရိကန်မီဒီယာများက သုံးသပ်ရေးသားကြသည်။

(The Voice Weekly Eleven Journal, Vol-6/N0-1)

HIV နှင့် အင်ဆူလင်စွမ်းအင် ဆန့်ကျင်ခြင်း[Insulin Resistant]

Zinyaw — 2009-11-16T08:19:49Z

ART ဆေးကုထုံးမစခင် အခြေခံအနေအထား (Baselin) ကိုသိရအောင် သွေးစစ်ဆေးမှုမှာ FBS လို့ခေါ်တဲ့ (Fasting Blood Sugar)ကို စစ်ဆေးထားဖို့လိုအပ်ပါတယ်။ ART ဆေးကုထုံးမစမီနဲ့ စပြီး သုံးလတစ်ခါ၊ ခြောက်လတစ်ခါ FBS ကို စစ်ဆေးဖို့ လိုအပ် ပါတယ်။

အင်ဆူလင်အစွမ်းကြောင့် ကိုယ်ရှိကြွက်သား မာဆယ်လ်(Muscle)များမှ ဂလူးကို့စ် အချိုဓာတ်ကို စုပ်ယူအသုံးချမှု မြင့်မားအောင် စွမ်းဆောင်ပေးတယ်။ နောက်တစ်ခုက အသည်းမှ Hepatic Gluconeogenesis လုပ်ငန်းဖြစ်တဲ့ ဂလူးကို့စ်အချိုဓာတ်ကို အသုံးချမှုကိုစွမ်းဆောင် စေနိုင်တယ်။

အင်ဆူလင်ဆန့်ကျင်မှု (Insulin esistance) ဖြစ်တဲ့အခါမှာ ခနၶာကိုယ်ကြွက်သား မာဆယ်လ်များမှ ဂလူးကို့စ်သုံးစွဲနိုင်စွမ်းအား မြင့်မားစေမှုကို ထိထိရောက်ရောက် မကူညီနိုင်တော့ပါ။ အသည်းမှ ဂလူးကို့စ် နီရိုဂျနီးစစ်(Gluconeogenesis) လုပ်ငန်းလည်း တားဆီးခံရတော့တာပါပဲ။

အဲဒီအခါမှာ သွေးတွင်းသကြားဓာတ် မြင့်မားမှုကြောင့် ဆီးချိုသွေးချို ေဝဒနာရှင်ကဲ့သို့ ဖြစ်ပေါ်လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ပရိုတီအေ့စ်အင်ဇိုင်း ကိုဆန့်ကျင် တားဆီးသောဆေးဝါးများ (Protease Inhibitor) အုပ်စု၀င်ဆေးများနဲ့ အများကြီး သက်ဆိုင်ကြောင်း တွေ့ရပါတယ်။

ARVဆေးများရဲ့ အာနိသင်ဘာကြောင့် ထက်မြက်ရသလဲဆိုတာ သိရအောင် သူတို့ဘယ်လို လုပ်ဆောင်ကြသလဲဆိုတာ ပထမဦးဆုံး နားလည် သဘောပေါက်အောင် ရှင်းပြပါ့မယ်။ ARVဆေးများဟာ HIVပိုးရဲ့ မည်သည့်နေရာကို မည်သို့တိုက်ခိုက်ကြသလဲဆိုတာ သိရအောင် HIVရဲ့ဘ၀သံသရာကို နားလည်ရှင်းလင်းဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ HIV Life Cycle ကိုသိဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။

HIVပိုးဟာ RNAဗိုင်းရပ်စ်တစ်မျိုးဖြစ်ပါတယ်။ လူ့ခန်ဓာကိုယ်ထဲမှာ တစ်နည်းအားဖြင့် CD4ဆဲလ်များ အတွင်းမှာ DNAဗိုင်းရပ်စ်အဖြစ် ပြောင်းလဲပြီးမှ မျိုးပွားဖို့လုပ်ကြပါတယ်။ RNA ကနေ DNAပြောင်းဖို့ လိုအပ်တဲ့အင်ဇိုင်းကို Reverse Transcriptaseလို့ ခေါ်ပါတယ်။ အဲဒီ Reverse Transcriptase အင်ဇိုင်းကို နျူကလီယိုဆိုက်နှင့် နျူကလီယိုဆိုက် မဟုတ်သော် အင်ဆိုင်းနှင့် နျူကလီယိုတိုက်များ ထပ်ပြီးခွဲထားနိုင်ပါတယ်။ ဥပမာ NRTI နှင့်NNRTI နှင့် NEUCLEOTIDE အုပ်စုများဖြစ်ပါတယ်။

နောက်ဆေး၀ါးအုပ်စုတစ်မျိုးက ပရိုတီအေ့အင်ဇိုင်းကို တားဆီးပါတယ်။ ယင်းကို ပရိုတီအေ့စ် အင်ဟစ်ဘစ်တာ (Protease Inhibitor) လို့ခေါ်ပါတယ်။ ပရိုတီအေ့စ်အင်ဇိုင်းကို တားဆီးတဲ့ Protease Inhibitor ဆေးများဟာ ပိုမို အစွမ်းထက်ကြပါတယ်။ ပရိုတီအေ့စ် အင်ဇိုင်းဟာလည်း HIV ရဲ့မျိုးပွားရေး ဘ၀သံသရာမှာ အရေးပါတဲ့ အင်ဇိုင်းဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီအင်ဇိုင်းကို အမျိုးမျိုး တားဆီးလိုက်တဲ့အခါ ဆက်လက်ပြီး ပိုးကောင်ရေ ပွားများမှုကို တဖြည်းဖြည်းလျော့နည်း သွားစေတယ်။

နောက်ဆေး၀ါးတစ်ခုက အင်တီဂရေ့စ်အင်ဇိုင်း၊ အင်ဟစ်ဘစ်တာ (Integrase Inhibitor) အုပ်စုဆေး၀ါးများ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီအင်တီဂရေ့စ် အင်ဇိုင်းကို တားဆီးတဲ့ဆေးကို Integrase Inhibitor လို့ခေါ်ပါတယ်။ ARV ဆေး၀ါးသစ်များဖြစ်ပါတယ်။

HIV ပိုးကို CD4 ဆဲလ်အတွင်း ၀င်ရောက်ပြီး၊ မျိုးပွားမှုအင်ဇိုင်းများကို တားဆီးကြရာ ကနေ ဆဲလ်ထဲမ၀င်ခင် ကတည်းက တားဆီးဖို့ကြိုးစား ခဲ့ကြပါတယ်။ CD4 ဆဲလ်အတွင်း မ၀င်ရောက်မီ HIV ပိုးရဲ့ တွယ်ကပ်ချိတ်ဆက် ရောနှော၀င်ရောက်ဖို့ တားဆီးတဲ့ ဆေး၀ါးအုပ်စုများကိုတော့ (Fusion Inhibitor) အုပ်စုဆေး၀ါးများလို့ ခေါ်ပါတယ်။

နောက်အုပ်စုတစ်ခုက HIV ပိုးဟာ CD4 ဆဲလ်များရှိတဲ့ လက်ခံချိတ်ဆက်တဲ့ နေရာ Chemokinereceotors Antagonistများ တွယ်ကပ်ချိတ်ဆက်မယ့် နေရာတွေကို ဖျက်ဆီး ဖယ်ရှားခြင်းဖြင့် HIV ပိုးကို ဆဲလ်အတွင်း ၀င်ရောက်ခြင်းကို တားဆီးခြင်း တို့ပဲဖြစ်ပါတယ်။ CDCR4 နှင့် CCR5 Antagonist များဟာ Chemokinereceptors များဖြစ်ပါတယ်။ ARV ဆေး၀ါးသစ်များ ကြံဆ ထုတ်လုပ်ကြရာမှာ HIV ပိုးရဲ့ ဘ၀သံသရာမှာ ဘယ်နေရာတွေကို အဓိကထား တိုက်ခိုက်မှာလဲ၊ Target ပစ်မှတ်ရွေးချယ်ပြီး ဆေးအုပ်စုမှားဖြင့် ပိုးများမှုကို နည်းမျိုးစုံနဲ့ ပေါင်းစပ်ဟန့်တား ကြရပါတယ်။ ARV ဆေးသစ်တွေ ပေါင်းစည်းတိုက်ခိုက်ဖို့ အတွက် ART ဆိုတဲ့ ကုထုံးနည်းဗျူဟာသစ်တွေ ထွက်ပေါ်လာပါတယ်။

ဆီးချို၊ သွေးချို (Diabetes) ရောဂါရှိသူရဲ့ FBS (Fasting Blood Sugar) ပမာဏဟာ 126 mg/dl ထက်ကျော်လွန်ပါတယ်။ Diabetes ဆီးချို၊ သွေးချို ရောဂါရှိရန်နီးစပ်သူ၊ ဥပမာ ဆွေမျိုးသားချင်းထဲမှာ ဆီးချို သွေးချို ရောဂါရှင်တွေအတွက် ART ကုထုံးစတော့မယ်ဆိုရင် ပရိုတီအေ့စ် အင်င်စ်ဟစ်ဘစ်တာ အုပ်စု၀င် ဆေးများ မပါ၀င်တဲ့ ART ကုထုံး တစ်နည်း အားဖြင့် PI Sparing Regime ပီအိုင်အေ အာဗွီ ဆေးများ မပါတဲ့ ART ကုထုံးကို အသုံးပြုဖို့ လိုပါမယ်။

ဆက်လက်စစ်ဆေးဖို့ ဆီးချိုသွေးချို FBS ဆက်တက်နေမယ်ဆိုရင် စံသတ်မှတ် ထားသော လမ်းညှန်မှု အတိုင်း စတန်းဒတ်ဂိုက်လိုင်း Standard Guidelines အတိုင်း ဆက်လက် ကုသသွားရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကုသမှုအပိုင်းမှာ အစားအသောက်အနေအထိုင်၊ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားအားကစား (Diet&Exercise) ကစပြီး အခြေခံရပါတယ်။ ဆေးများ အသုံးပြုမယ်ဆိုရင်လည်း (Metformin) သို့မဟုတ် Thiazolin Dine Dione ကဲ့သို့ ဆေးများကို မကြာခဏ စဉျးစားလေ့ရှိပါတယ်။

ART သာမက (Metformin) မက်ဖော်မင် ဆေးများကြောင့်လည်း လက်တစ်အက်စီနိုးဆစ် ဖြစ်နိုင်ပါသေးတယ်။ သိုင်ရာဇိုလီဒင်းနိုင်အုံး ကြောင့်လည်း အသည်းပျက်စီးခြင်း၊ အသည်းအင်ဇိုင်းများ အန်တရာယ် ရှိလောက်အောင် ပမာဏ များပြားလာခြင်း ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ အထူးသတိထားဖို့ လိုအပ် ပါတယ်။

ဒေါက်တာ မျိုးသန့် (အရေပြားနှင့် ခုခံအားကျ ကာလသားရောဂါအထူးကု)

(Family Health Journal No.237, 11 November 2009)

အိပ်ချ်အိုင်ဗွီနှင့် အခွင့်အရေးယူတတ်သော ပိုးများကူးစက်မှု ု(၅)

Zinyaw — 2009-11-16T08:02:11Z

လင့်ကျိတ်များကြီးခြင်း

HIV/AIDS လူနာများတွင် လင့်ကျိတ်များကြီးခြင်း(ရောင်ခြင်း)နှင့် ပတ်သက်၍

(က) အမြဲတမ်း ကိုယ်နေရာအနှံ့မှ လင့်ကျိတ်များကြီးခြင်း (Persistent Generalized Lymphadenopathy)

(ခ) တီဘီလင့်ကျိတ်ကြီးခြင်း(Tuberculous Lymphadenopathy)

(ဂ) ဆစ်ဖလစ်ရောဂါ၏ ဒုတိယအဆင့်(Secondary Syphilis)

(ဃ) အအေးဇစ်မြစ်များကြောင့် လင့်ကျိတ်များကြီးခြင်း

အမြဲတမ်းကိုယ်အနှံ့မှ လင့်ကျိတ်များကြီးခြင်း

လင့်ကျိတ်များသည် အရွယ်အစားအားဖြင့် ၁.၅စင်တီမီတာထက် ကြီးနေလေ့ရှိသည်။ ပေါင်ခြံ မဟုတ်သော အခြားနေရာများ၌ပို၍ လင့်ကျိတ်များ ကြီးနေကြောင်း တွေ့ရမည်။ အများအားဖြင့် ကိုယ်ဘယ်ညာ နှစ်ဖက်စလုံးတွင် ရှိနေတတ်သည်။ အချိန်ကာလအားဖြင့် သုံးလကျော် ကြာမြင့်ခဲ့ပြီးဖြစ်ရမည်။ တချို့လူနာများတွင် HIVဗိုင်းရပ်စ်ပိုး စတင်ကူးစက်ခံရကတည်းက ဖြစ်နိုင်သည်။

အောက်ဖော်ပြပါ အခြေအနေများတွင် ရောဂါရှာဖွေစမ်းသပ် စစ်ဆေးမှုများ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရန် လိုအပ်သည်။

* အရွယ်အစားအားဖြင့် လေးစင်တီမီတာထက်ကြီးခြင်း

* လျင်မြန်စွာကြီးထွားလာခြင်း

* ဘက်မညီခြင်း(ဘယ်ညာမတူညီခြင်း)

* ပူးကပ်စွာရှိနေခြင်း

* လကၡဏာတချို့တွေ့ရခြင်း(ဖျားခြင်း၊ ညပိုင်းခေ်ြထွက်ခြင်း၊ ကိုယ်အလေးချိန်ကျခြင်း)

* ရင်ဘတ်ဓာတ်မှန်တွင် ဘယ်/ညာအဆုတ်လေပြွန်မကြီးအစ၌ (Hilar Area)၌ အကျိတ်များရှိနေခြင်း

* အဆုတ်တီဘီဟု သံသယရှိခြင်း

* ပြည်တည်နေသည့် လကၡဏာများရှိခြင်း

တီဘီလင့်ကျိတ်ကြီးခြင်း

တီဘီရောဂါကြောင့် လင့်ကျိတ်များကြီးခြင်းသည် လည်ပင်း၌အများဆုံးတွေ့ရသည်။ အကျိတ်များမှာ အသင့်အတင့်မာကျောမှုရှိပြီး သီးသန့်ရှိနေတတ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ရောယှက်ပူးကပ်သွားပြီး အရေပြားပေါက်ပြဲခြင်း၊ ပြည်တည်ခြင်း၊ ပြွန်ပိုက်သဖွယ် အခေါင်းဖြစ်ခြင်းနှင့် အနာကျက်ကအမာရွတ် ကျန်ခဲ့ခြင်းတို့တွေ့ရသည်။

ဒုတိယအဆင့် ဆစ်ဖလစ်

ဒုတိယအဆင့် ဆစ်ဖလစ်ရောဂါ၏ ၉၀ရာခိုင်နှုန်းတွင် ခနၶာကိုယ်နေရာအနှံ့၌ လင့်ကျိတ်များ ကြီးလာတတ်သည်။ ခနၶာကိုယ်အရေပြား၌လည်း အဖုအပိမ့်များပေါ်တတ်သည်။ အကျိတ်များသည် နာကျင်မှုမရှိကြပေ။ ဖန်ဂပ်စ်မှိုကူးစက်ခံရခြင်း၊ Leishmaniasis ရောဂါနှင့် လင်ဖိုးမား(အကျိတ်ကင်ဆာ) တို့ကြောင့်လည်း လင့်ကျိတ်များကြီးနေနိုင်သည်ကို သတိပြုရန်လိုအပ်ပါသည်။

Family Health Journal အမှတ်၂၃၇

၁၁ရက်၊ နို၀င်ဘာလ၊ ၂၀၀၉ခုနှစ်

အိတ်ချ်အိုင်ဗွီ နှင့် အခွင့်အရေးယူတတ်သော ပိုးမွှားကူးစက်မှု (၄)

Zinyaw — 2009-11-05T16:25:39Z

HIV/AIDS လူနာများအနေဖြင့် ၀မ်းပျက်၀မ်းလျောခြင်း ဖြစ်လျှင် မိမိတို့အား စောင့်ရှောက်ကုသပေးလျက်ရှိသော ဆရာ၀န်များထံ ချက်ခြင်းသွားရောက် ပြသရမည် ဖြစ်ပါသည်။

HIV/AIDS ဝေဒနာလူနာများတွင် ၀မ်းပျက်၀မ်းလျောခြင်းမှာ မကြာခဏ ကြုံတွေ့ကြရသော ပြဿနာဖြစ်သည်။ ၀မ်းပျက်၀မ်းလျောခြင်းကို ချက်ခြင်း (ရုတ်တရက်) ဖြစ်သော ၀မ်းပျက် ၀မ်းလျောခြင်းနှင့် နာတာရှည် ၀မ်းပျက်၀မ်းလျောဖြင့် (Acute Diarrhoea and Chronic Diarrhoea) ဟူ၍ နှစ်မျိုး ခွဲခြားကြည့်နိုင်သည်။

(က) ရုတ်တရက်ဖြစ်သော ၀မ်းပျက်၀မ်းလျောခြင်း လူနာ၏ အခြေအနေကိုကြည့်၍ ကုသမှုပေးကြရသည်။ လူနာသည် ဖျားခြင်း၊ ရေဓါတ်ချို့တဲ့ခြင်း၊ ၀မ်းဗိုက်တင်းခြင်း၊ ၀မ်း၌ သွေးပါခြင်း စသည်တို့မရှိလျှင် ၊ ဓာတ်ဆားရည် တိုက်ကျွေးထားပြီး စောင့်ကြည့်ရန်သာလိုအပ်သည်။ အကယ်၍ ဖျားခြင်း၊ ရေဓါတ် ခန်းခြောက်ခြင်း၊ ၀မ်းဗိုက်တင်းခြင်း၊ ၀မ်း၌သွေးပါခြင်း စသည်တို့ရှိလျှင် ပါးစပ်မှ ဓါတ်ဆားရည် သောက်စေခြင်း၊ အကြောမှ ရေဓါတ်ဖြည့်ပေးခြင်းနှင့် လိုအပ်သော ပဋိဇီ၀ ဆေးပေးရန် ဖြစ်ပါသည်။

(ခ) နာတာရှည်(သို့မဟုတ်) အမြဲတမ်း ၀မ်းပျက်၀မ်းလျောခြင်း တစ်နေ့လျှင် သုံးကြိမ်နှင့်အထက် ၀မ်းသွားပြီး အချိန်ကာလအားဖြင့် လေးပတ်ကျော်လာပြီဆိုလျှင် နာတာရှည်(သို့မဟုတ်) အမြဲတမ်း ၀မ်းပျက်၀မ်းလျောခြင်း (Chronic or Persistent Diarrhoea) ဟုသတ်မှတ်ပါသည်။ လူနာတွင် အောက်ဖော်ပြပါ အခြားလက္ခဏာ များနှင့် အခြေအနေများ ရှိမရှိကို သေချာစွာ စစ်ဆေးကြည့်ရန်လိုအပ်ပါသည်။

• ဖျားခြင်း

• သွေး (သို့မဟုတ်) အချွဲအကျိများ ၀မ်း၌ပါခြင်း

• ၀မ်းဗိုက်နာကျင်ခြင်း၊ အောင့်ခြင်း

• AIV အပါအ၀င် ဆေးဝါးများသုံးစွဲမှု

• ယခင်က ပဋိဇီ၀ဆေးသုံးစွဲမှု

• ယခင်က ဆေးရုံတက်ကုသဖူးခြင်း

HIV လူနာများအား ၀မ်းပျက်၀မ်းလျောဖြစ်ခြင်းမှ ကာကွယ်ရန် -

• တကိုယ်ရေသန့်ရှင်းမှု အထူးဂရုစိုက်စေရပါမည်။ လက်ဆေးသည့် အကျင့်သည် အရေးကြီးဆုံးဖြစ်ပါသည်။

• ရေကို ကျိုချက်သောက်သင့်ကြသည်။

• သေချာစွာ ချက်ပြုတ်ထားသော အစားအစာများကိုသာ စားသုံးကြရန်ဖြစ်သည်။

• သစ်သီးနှင့်ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ စားသုံးရာတွင်လည်း သန့်ရှင်းသောရေဖြင့် စင်ကြယ်စွာ ဆေးကြောရန် ဖြစ်ပါသည်။

(Family Health Journal November 4, 2009)

HIV/AIDS အတွက် မျော်လင့်ချက်

အစားအစာများနှင့် လူသုံးကုန်ပစ်စည်းများတွင် တွေ့ရှိရသော ဂျဲလ် Gel တစ်မျိုးသည် မျောက်များတွင် HIV ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကူးစက်ခံရမှုကို ကာကွယ်နိုင်ကြောင်း၊ အလားတူလူများတွင်လည်း အာနိသင်ရှိမည်ဟု မျော်လင့် ရကြောင်း သုတေသန ပညာရှင်များက ဖော်ထုတ်ပြောကြားလိုက်သည်။

HIV ဗိုင်းရပ်စ်၏ မူရင်းအစမှာ မျောက်များတွင် ဖြစ်သော Simian Immunodeficoency Virus (SIV) ဗိုင်းရပ်စ် ဖြစ်ဖွယ်ရာရှိသည်။ SIV ဗိုင်းရပ်စ်မှာ လူတွင် ရောဂါ ဖြစ်စေသော HIV ဗိုင်းရပ်စ်သို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်းဟု သုတေသန ပညာရှင်များက လက်ခံထားခဲ့ကြသည်။ SIV ဗိုင်းရပ်စ်သည် မျောက်များတွင် လိင်ဆက်ဆံခြင်းမှ တဆင့် ကူးစက်ပြီး၊ ခုခံစွမ်းအား ကျဆင်းစေကြောင်း တွေ့ရသည်။

သုတေသန ပညာရှင်များ တွေ့ရှိခဲ့သော ဓာတုပစ္စည်းတစ်မျိုးဖြစ်သည့် ဂျဲလ်သည် ရောဂါ ကူးစက်မှုကို မျောက်များတွင် ကာကွယ်မှု ပေးနိုင်သည်ဟု ဆိုပါသည်။ ယနေ့အချိန်တွင် HIV အတွက် ကာကွယ်ဆေးများ မရှိသေးသဖြင့် HIV ဗိုင်းရပ်စ်ကို ဖိနှိပ်ထားရန် အဓိက ဆောင်ရွက်နေရသည်။ အမြစ်ပြတ်ပျောက်အောင်လည်း စွမ်းဆောင်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ ဖော်ပြပါ ဂျဲလ်သည် လူတို့တွင် မျောက်များကဲ့သို့ အကျိုးအာနိသင်ရှိမည်ဆိုပါက၊ ခုခံအားကျဆင်းမှု ကူးစက်ရောဂါကို ဖြစ်စေသော HIV ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကို ကာကွယ်တိုက်ဖျက်ရာတွင် အကျိုးရှိမည့် နည်းလမ်းသစ်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သဖြင့် ဆေးပညာအတွက် ဂုဏ်ယူ၀မ်းမြောက်ဖွယ်ဖြစ်ပါသည်။

ယနေ့အချိန်တွင် HIV နှင့် ပတ်သက်၍ ကာကွယ်ဆေးဖော်ထုတ်နိုင်ရေးနှင့် အမြစ်ပြတ် ပျောက်ကင်းစေ မည့် ဆေးဝါးများ ထုတ်လုပ်ရေးမှာ အရေးကြီးဆုံး လိုအပ်ချက်ဖြစ်ကြောင်း တင်ပြလိုက်ရပေသည်။

(Family Health Journal November 4, 2009)

ခုခံအား ကျဆင်းသော ရောဂါ (HIV/AIDS)

Zinyaw — 2009-11-01T15:47:43Z

ခုခံအားကျဆင်း လာချိန်မှာ အခြားသော အခွင့်အခါသင့်ရောဂါများ (Opportunistic Infections) ပေါ်ပေါက် လာပြီး အသက် အန္တရာယ်ကို ခြိမ်းခြောက်လာပါတယ်။ တီဘီ (TB)၊ ခုခံအား ကျဆင်းချိန် ဖြစ်ပွားသော နမိုးနီးယား (PCP)၊ ရေယုန် (Herpes simplex)၊ မှက္ခရု (Oral Candidiasis)၊ အူလမ်းကြောင်း ပိုး၀င်ခြင်း (Bacterial Enteric Infection)၊ အကျိတ်ကင်ဆာများ (Non-Hodgkin Lymphoma & Kaposi's sarcoma) အစရှိသဖြင့် အခွင့်အခါသင့် ရောဂါများ ဖြစ်ပွားလာပါတယ်။

HIV / AIDS ရောဂါဟာ တစ်ကမ္ဘာလုံးကို အန္တရာယ် ပြုနေဆဲ ရောဂါ (Pandemic diseases) များထဲမှ တစ်မျိုးအပါအ၀င် ဖြစ်ပါတယ်။ HIV ပိုးကို စတင်တွေ့ရှိခဲ့တဲ့ ၁၉၈၁ ခုနှစ်မှသည် ၂၀၀၆ ခုနှစ်ထိ လူ့အသက်ပေါင်း ၂၅ သန်းကျော် ဆုံးရှုံးစေခဲ့တဲ့ ကူးစက်ရောဂါလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ် တစ်နှစ်ထဲမှာပင် လူဦးရေ ၂.၄ မှ ၃.၃ သန်းထိ သေဆုံးခဲ့ပါတယ်။

ယင်းထဲတွင် ကလေး ၅၇၀,၀၀၀ ကျော်ပ၀င်ပြီး သေဆုံးသူများရဲ့ သုံးပုံ တစ်ပုံဟာ ဆာဟာရ တောင်ပိုင်း အာဖရိက နိုင်ငံများမှဖြစ်ကြပါတယ်။ HIV ကူးစက်ခံရသူပေါင်းသည် ကမ္ဘာ့ လူဦးရေရဲ့ ၀.၆% ရှိနိုင်ကြောင်း ခန့်မှန်းထုတ်ပြန် ထားပါတယ်။

HIV ဆိုသည်မှာ Human Immunodeficiency Virus ကို အတိုကောက် ခေါ်ဆိုတာဖြစ်ပြီး AIDS ဆိုသည်မှာ HIV ဗိုင်းရပ်စ်ကြောင့် ဖြစ်ပွားသော ရောဂါလက္ခဏာစု (Acquired Immuno-Deficiency Syndrome)ကို ခေါ်ဆိုတာဖြစ်ပါတယ်။ HIV ဗိုင်းရပ်စ်ဟာ Retroviridae အုပ်စု၀င်ဖြစ်ပြီး HIV-1 နဲ့ HIV-2 ဆိုပြီး မျိုးကွဲနှစ်မျိုးရှိပါတယ်။ HIV-1 ဟာ ပိုမို ပြင်းထန် ကူးစက်လွယ်ပြီး တစ်ကမ္ဘာလုံး ပျံ့နှံ့ကူးစက်နေတဲ့ အမျိုးအစား ဖြစ်ပါတယ်။ HIV-2 ကတော့ ကူးစက်မှုနှုန်းနည်းပါးပြီး အဓိကအားဖြင့် အနောက်အာဖရိကမှာ အတွေ့များပါတယ်။

HIV ဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်ခံရပြီဆိုလျှင် လူ့ခန္ဓာကိုယ်တွင်း ခုခံမှုစနစ် (Immune System) တွင်ရှိ CD4 Cell (Helper T Cells) ကို အဓိကကူးစက် ဖျက်ဆီးပါတယ်။ ပုံမှန် ကျန်းမာသော လူတွင် CD4 Cell အရေအတွက်ဟာ သွေး တစ်မိုက်ခရိုလီတာမှာ ၁၂၀၀ (1200 cells/μl) ရှိပါတယ်။ HIV ဗိုင်းရပ်စ်က CD4 Cell များကို နည်းလမ်း (၃) သွယ်ဖြင့် တိုက်ခိုက် လျော့နည်း စေပြီး ခန္ဓာကိုယ် ခုခံမှုစနစ်ကို ကျဆင်းစေပါတယ်။

၁. HIV ဗိုင်းရပ်စ် က CD4 Cell ကို တိုက်ရိုက် ကူးစက်ဖျက်ဆီးခြင်း (Direct Viral Killing)

၂. HIV ဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်ခံရသော CD4 Cell များ၏ သက်တမ်းကုန်ဆုံးမှု မြန်လာခြင်း (Increased rates of apoptosis in infected cells)

၃. HIV ကူးစက်ခံရသော CD4 Cell များကို CD8 Cell များက ရန်သူပိုးမွှား ထင်မှတ်ပြီး မှားယွင်းတိုက်ခိုက်ခြင်း (Killing of infected CD4 T Cells by CD8 cytotoxic cells that recognize infected cells) တို့ကြောင့် CD4 Cell များ လျော့နည်း ကျဆင်းလာစေ ပါတယ်။

HIV ကူးစက်မှု ရှိ/မရှိ စစ်ဆေးရန် HIV antibody ကို လျှင်မြန်စွာ စစ်ဆေးပေးသော ကိရိယာ (Rapid HIV test) များဟာ နေရာအနှံ့ အလွယ်တကူ ရရှိနိုင်ပါတယ်။ အခြား စစ်ဆေး နိုင်သော စမ်းသပ်နည်းများကတော့ ELISA, Western Blot နည်းများဖြစ်ပါတယ်။ HIV ပိုး၀င် ရောက်ပြီး ချိန်မှ HIV antibody စတင် စစ်ဆေးတွေ့ရှိချိန်ထိ ကာလကို window period ဟု ခေါ်ပါတယ်။ ဒီကာလမှာဆိုရင် HIV ကူးစက် ခံရမှန်း မသိနိုင်တဲ့ အချိန်ဖြစ်ပြီး ထပ်မံ၍ အခြား သူသို့လည်း ကူးစက်နိုင်စွမ်းရှိပါတယ်။ ၉၉ ရာခိုင်နှုန်းသော HIV ကူးစက်ခံရသူများသည် ကူးစက်ခံရပြီး ၃ လ အကြာတွင် HIV antibody (HIV test) စစ်ဆေး တွေ့ရှိ နိုင်ပါတယ်။

ရောဂါ လက္ခဏာ များကို အဓိက (၄) ပိုင်း ခွဲခြား ထားပါတယ်..

၁. ရောဂါပျိုးခြင်း (Incubation Period)

* ဒီကာလဟာ ခန္ဓာကိုယ်တွင်း ရောဂါပိုး ၀င်ရောက်ပြီးနောက် ၂ ပတ်မှ ၄ ပတ်အတွင်း ရောဂါ ပျိုးချိန် (Incubation Period) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအချိန်မှာဆိုရင် ဘာလက္ခဏာမှမပြ တတ်ပါဘူး။

၂. လတ်တလော HIV ပိုး ၀င်ရောက်ပြီး လက္ခဏာများ (Acute HIV Infection)

* HIV ဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ကူးစက်ခံရပြီး ၂ ပတ်မှ ၄ ပတ်အတွင်း ဖြစ်ပွားတတ်ပါတယ်။ ကူးစက်ခံရ သူများ၏ ၈၀% မှ ၉၀% သည် ဖျားခြင်း၊ အကျိတ်များပေါ်လာခြင်း၊ လည်ပင်းနာလာခြင်း၊ ကြွက်သား နာကျင်ကိုက်ခဲခြင်း၊ နုံးခွေတတ်ခြင်း၊ ပါးစပ်နှင့် လည်ချောင်းတစ်ဝိုက် နာကျင် တတ်ခြင်း စသည့် တုပ်ကွေး လက္ခဏာကဲ့သို့ ဖြစ်ပွားတတ်ပြီး အနည်းဆုံး တစ်ပတ်မှ ၄ ပတ်ထိ ကြာတတ်ပါတယ်။ ဒီလို လက္ခဏာတွေဟာ တုပ်ကွေးနဲ့ အခြားရောဂါပိုး၀င် လက္ခဏာ တွေနဲ့ တူတာကြောင့် HIV ပိုး ကူးစက် ခံရမှန်း ကွဲကွဲ ပြားပြား မသိနိုင်ပါဘူး။

၃. HIV ပိုးရှိပြီး လက္ခဏာ မပြသသော ကာလ (Latency Stage)

* ဒီကာလမှာဆိုရင် ခန္ဓာကိုယ် ကိုယ်ခံအား ကောင်းမွန်လာလို့ ဗိုင်းရပ်စ် အကောင်ရေ လျော့နည်းနေသော အချိန်ဖြစ်ပြီး ကူးစက်ခံရသူ၏ ကိုယ်ခံအား အခြေအနေ အရပ်ရပ်ပေါ် မူတည်ပြီး ၂ ပတ်မှ နှစ် ၂၀ ထိ ကြာမြင့် နိုင်ပါတယ်။

၄. ခုခံအား ကျဆင်းခြင်းကြောင့် ရောဂါလက္ခဏာစု ပေါ်လာခြင်း (AIDS)

* ဒီအချိန်မှာဆိုရင် CD4 Cell အရေအတွက်ဟာ သွေး တစ်မိုက်ခရိုလီတာ မှာ ၂၀၀ အောက် ရောက်လာပြီး ခန္ဓာကိုယ် ခုခံအားလည်း ကျဆင်းလာပါတယ်။ အခုလို ခုခံအားကျဆင်း လာချိန်မှာ အခြားသော အခွင့်အခါသင့်ရောဂါများ (Opportunistic Infections) ပေါ်ပေါက် လာပြီး အသက် အန္တရာယ်ကို ခြိမ်းခြောက်လာပါတယ်။ တီဘီ (TB)၊ ခုခံအား ကျဆင်းချိန် ဖြစ်ပွားသော နမိုးနီးယား (PCP)၊ ရေယုန် (Herpes simplex)၊ မှက္ခရု (Oral Candidiasis)၊ အူလမ်းကြောင်း ပိုး၀င်ခြင်း (Bacterial Enteric Infection)၊ အကျိတ်ကင်ဆာများ (Non-Hodgkin Lymphoma & Kaposi's sarcoma) အစရှိသဖြင့် အခွင့်အခါသင့် ရောဂါများ ဖြစ်ပွားလာပါတယ်။

ခုခံအားကျဆင်းချိန်တွင် အများစု ခံစားရသော ရောဂါလက္ခဏာများမှာ

၁။ကိုယ်အလေးချိန် မူလထက် ၁၀% ကျော် ကျဆင်းခြင်း၊

၂။တစ်လ ထက်ကျော်၍ ၀မ်းလျောခြင်း၊

၃။တစ်လထက်ကျော်၍ ဖျားခြင်း၊ (တစ်သမတ်တည်း (သို့) အတက် အကျအားဖြင့် ဖျားတတ် ပါတယ်)

၄။မှက္ခရု ပေါက်လာခြင်း၊

၅။ကြာရှည်စွာ ချောင်းဆိုးခြင်း၊ မောလာခြင်း၊

၆။အကျိတ်များထွက်လာခြင်း၊ အစရှိသဖြင့် ဖြစ်တတ်ပါတယ်။

HIV ဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်နိုင်သော နည်းလမ်းများမှာ အများသိရှိပြီး ဖြစ်တဲ့အတိုင်း ရောဂါပိုး ရှိသူနှင့် လိင်တူလိင်ကွဲ ဆက်ဆံခြင်း၊ ရောဂါပိုးပါသော သွေးသွင်းမိခြင်း၊ ရောဂါပိုးရှိသူနှင့် ဆေးထိုးအပ် ဆေးထိုးပြွန် မျှေ၀သုံးစွဲခြင်း - ဆေးမင်ကြောင် ထိုးခြင်း - ဓါတ်အပ် စိုက်ခြင်း၊ ရောဂါပိုးရှိသော သွေး/ ခန္ဓာကိုယ် အရည်များမှ ထိခိုက်ဒဏ်ရာသို့ ထိမိ၍ ကူးစက်ခြင်း (ဥပမာ - ဆေးထိုး အပ်စူးမိခြင်း၊ ခန္ဓာကိုယ်ရှိ ပြတ်ရှဒဏ်ရာ - အခြား ဒဏ်ရာများကို သွေးထိမိခြင်း၊ မုတ်ဆိတ်ရိတ်ဓားမှတစ်ဆင့် ထိရှကူးစက်ခြင်း)၊ ကိုယ်၀န်ဆောင်မိခင်မှ ကလေးသို့ ကူးစက်ခြင်း၊ စသည်တို့ ဖြစ်ပါတယ်။

HIV ကူးစက်ခံရခြင်းကို လုံး၀ပျောက်ကင်း စေနိုင်သောဆေးဝါးများ ယခုအချိန်ထိ မပေါ်သေးပါ။ ဗိုင်းရပ်စ် ပေါက်ပွားမှုကို ထိန်းချုပ်ပေးပြီး CD4 Cell အရေအတွက် ဆက်မလျော့ ကျစေခြင်းဖြင့် ရောဂါ ရှေ့ဆက်တိုးမှုကို ဟန့်တားသော ဆေးများသာရှိပါတယ်။ ဆေးကုသ ပေးရခြင်းရဲ့ ရည်ရွယ်ချက် ကတော့

* HIV ပိုးကြောင့် ခံစားရသော ရောဂေါ၀ဒနာများကို သက်သာစေရန် နှင့် ရောဂါ ပိုးအရေ အတွက်ကို လျော့ချပေးရန်၊ * လူနာ၏ သက်တမ်းကို ဆွဲဆန့်ပေးရန်၊ * လူနာ၏ ကျန်းမာရေးကောင်းမွန်စေပြီး အလုပ် ပြန်လုပ်နိုင်စေရန် တို့ ဖြစ်ပါတယ်။

ကာလသားရောဂါ ( Syphilis )

Zinyaw — 2009-10-25T11:41:26Z

ဆစ်ဖလစ်ကို ဖြစ်စေတာက Treponema pallidum ဆိုတဲ့ ဘက်တီးရီးယားကြောင့် ဖြစ်တာပါ။ ကူးစက်တာကတော့ လိင်ဆက်ဆံတာကနေတဆင့် ကူးစက်တာပါ။ ရောဂါပိုး ရှိတဲ့သူနဲ့ လိင်ဆက်ဆံပြီး ၁၀ ရက်ကနေ ရက် ၉၀ ၊ အများအားဖြင့် ၃ ပတ်လောက်မှာ ပထမဆုံး ရောဂါလက္ခဏာပြတတ်ပါတယ်။

ကာလသားရောဂါဆိုတာ လိင်ဆက်ဆံတာကနေ ကူးစက်တက်တဲ့ ရောဂါတွေထဲက ရောဂါတစ်ခုပါ။ Sexually Active ဖြစ်တဲ့အရွယ်၊ စမ်းသပ်ချင်ကြတဲ့ ကာလသားလေးတွေမှာ ဖြစ်တက်တဲ့ ရောဂါတစ်ခုမို့လို့ ကာလသားရောဂါလို့များ နာမည်ပေးခဲ့လားမသိ။ ဆေးပညာ ခေါ်အဝေါ်ကတော့ (Syphilis ) လို့ခေါ်ပါတယ် ။

ကာလသားရောဂါဆိုတာ

ကာလသားရောဂါကိုတော့ ကြားဖူးပေမယ့် ဘာလဲဆိုတာ သေသေချာချာမသိကြပါဘူး။ ကာလသား ရောဂါကို ကုသလို့ ရပါတယ်။ AIDS လိုတော့ မဟုတ်ပါဘူး ဆေးရှိပါတယ်။ ဒါပေမယ့် မကုပဲနဲ့ ပျောက်သွားလို့ ကြောက်စရာကောင်းပါတယ်။ ရောဂါပျောက်သွားတာတော့ မဟုတ်ပါဘူး။ ရောဂါလက္ခဏာတွေ ပျောက်သွားတာပါ။

ကဲတုန်းက ကဲပြီး ဖြစ်လာတော့ သူများကိုလဲ မသိစေချင် ၊ ဘယ်သူ့ကိုပြရမလဲ စဉ်းစား နေတုန်းမှာပဲ ပျောက်သွားတာမို့လို့ မသိလိုက် မသိဘာသာနေရင်း ရောဂါဆိုးတဲ့ အခြေအနေကို ရောက်သွားတာ၊ နောက်ထပ် မိမိနဲ့ လိင်ဆက်ဆံတဲ့ သူတွေဆီကို ကူးစက်စေတာတွေ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။

ဒါကို Primary Syphilis လို့ခေါ်ပါတယ်။ ရောဂါပိုးစ၀င်တဲ့ နေရာမှာအနာဖြစ်တာပါ။ အထူးသဖြင့် လိင်အင်္ဂါတွေမှာဖြစ်တာပါ။ လိင်ဆက်ဆံမှု ပြုလုပ်တဲ့ နေရာပေါ်မူတည်ပြီး အမျိုးသားလိင်တံ၊ အမျိုးသမီး အင်္ဂါ၊ စအို ၊ ပါးစပ် အစရှိတဲ့ နေရာတွေမှာ အနာဖြစ်တာပါ။ ပေါင်က လင့်အကျိတ်တွေလဲ ရောင်တက်ပါတယ်။ chancre လို့ခေါ်တဲ့ ဒီအနာတွေဟာ နာကျင်ခြင်းမရှိပါဘူး။ ဆေးမကုဘဲနဲ့ မကြာခင်မှာအနာကျက်သွား၊ ပျောက်သွားတက်ပါတယ်။

Secondary syphilis နောက်ထပ်၆ ပတ်ကနေ ၈ ပတ်လောက်ကြာတဲ့အခါမှာ ရောဂါလက္ခဏာပြန်ပေါ်လာပါတယ်။

• ဖျားနာတာ

• ပင်ပန်းနွမ်းနယ်တာ

• ကိုယ်မှာ အနီရောင် အညိုရောင် အကွက်တွေ ပေါ်လာတာ

• လက်ဖဝါး ၊ ခြေဖဝါးတွေမှာ အနာပေါက်လာတာ တွေဖြစ်တက်ပါတယ်။

ဒီတခါလည်းဆေးမကုပဲ မကြာခင်ပြန်ပျောက်သွားတက်ပါတယ်။

Latent syphilis

ဒီကာလက Secondary syphilis ဖြစ်ပြီးတဲ့ နောက်ပိုင်း သွေးစစ်ကြည့်ရင် ရောဂါတွေ့ရပြီး ရောဂါလက္ခဏာမပြတဲ့ ကာလဖြစ်ပါတယ်။

Tertiary syphilis

ဒီတခါတော့ ပထမဆုံးအနာဖြစ်ပြီး ၁ နှစ်ကနေ ၁၀ ကြာတဲ့အခါ ပြန်ဖြစ်တာပါ။ တခါတလေနှစ် ၅၀ လောက်အထိကြာနိုင်ပါတယ်။ ရောဂါပိုးက ကိုယ်နေရာအနှံ့ပြန့်ကုန်ပြီး အကျိတ်လို granulomas လို့ခေါ်တဲ့ အလုံးအဖုတွေနဲ့ ရုပ်ပျက်ဆင်းပျက်ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ နှလုံးနဲ့ သွေးကြောတွေကို ထိခိုက်ပြီး နှလုံးရောင်တာ ၊ နှလုံးက အဆို့ရှင်တွေ ရောင်ရမ်းတာ၊ သွေးကြောတွေကို ထိခိုက်တာတွေ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဦးနှောက်နဲ့ အာရုံကြောကိုထိခိုက်ပြီး ထုံတာကျင်တာ၊ အကြောဆွဲတာ ၊ မှတ်ဥဏ်ချို့ယွင်းတာ ၊ တစ်ပိုင်းသေတာ အစရှိသဖြင့် ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

ဆေးစစ်ခြင်း

ကိုယ့်အကြောင်းကို အသိဆုံးမို့လို့ မသင်္ကာဘူးဆိုရင် ဆေးစစ်ကြည့်ပါ ။ ကာလသား ရောဂါအတွက် Venereal Disease Research Laboratory (VDRL test) စစ်ဆေးကြည့်လို့ရပါတယ်။ တခြားစစ်ဆေးမှုတွေထက် စျေးနှုန်းသက်သာပေမယ့် တိကျမှု နည်းပါတယ်။ တိတိကျကျ အဖြေသိချင်ရင်တော့ Treponema pallidum hemagglutination assay (TPHA) နဲ့ စစ်ဆေးဖို့လိုအပ်ပါတယ်။

ကာကွယ်ခြင်း

ကာကွယ်ဖို့အတွက်ကတော့ လိင်ဆက်ဆံတာကနေတဆင့် ကူးစက်တဲ့ရောဂါဖြစ်တာမို့ ဘာလုပ်ရမယ်ဆိုတာကို အထူးပြောစရာမလိုပါဘူး။ အကယ်လို့များ မရှောင်နိုင်ဘူးဆိုရင် အကာအကွယ်ပစ္စည်း ( Condom )ကို စနစ်တကျ နည်းလမ်းမှန်မှန်နဲ့ အသုံးပြုဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။

ကုသခြင်း

ဆစ်ဖလစ်ကို ပင်နယ်စလင် ( Penicillin) နဲ့ ကုသဖို့လိုအပ်ပါတယ်။ ပင်နင်စလင်ထိုးဆေးဟာ မတည့်တဲ့့သူတွေရှိတာမို့ သေချာစမ်းသပ်ပြီးမှ ထိုးဖို့လိုအပ်ပါတယ်။ ပင်နင်စလင်နဲ့ မတည့်သူတွေ ( Penicillin Allergy ) အတွက် အခြားပဋိဇီ၀ဆေးတွေနဲ့ ကုသလို့ရပါတယ်။ ဆရာ၀န်ရဲ့ ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း အချိန်မှန်မှန် ဆေးသောက်၊ ဆေးထိုးခံဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။ ဆေးကုနေစဉ် လိင်ဆက်ဆံခြင်းကို ရှောင်ဖို့လိုအပ်သလို၊ မိမိရဲ့ လိင်ဆက်ဆံဖက် ဇနီးမယား ခင်ပွန်းကိုလည်း တပြိုင်နက်ဆေးကုခံဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။ ဆေးကုသမှုကာလ ကြာမြင့်ချိန်ကတော့ ရောဂါအနုအရင့်ပေါ် မူတည်ပါတယ်။ ကိုယ်၀န်ဆောင်မိခင်မှာ ရောဂါဖြစ်ပွားနေရင်တော့ ကိုယ်၀န်ဆောင်ချိန် အတွင်းမှာကို ကုသမှု ခံယူရပါမယ်။ မွေးကင်းစ ကလေးအတွက်လည်း ( Congenital Syphilis ) ကုသဖို့ လိုအပ်ပါမယ်။

ကာလသားရောဂါနဲ့ ပတ်သတ်ပြီး အနှစ်ချုပ်ပြောရရင်တော့့

၁)လိင်ဆက်ဆံတာကနေတဆင့်ကူးစက်တက်တာပါ။

၂)လိင်ဆက်ဆံပြီး ၃ ပတ်လောက်မှာ လိင်အင်္ဂါမှာ မနာမကျင် အနာလေးတွေပေါ်ပြီး ဆေးမကုဘဲ ပျောက်သွားခဲ့ဘူးတယ်ဆိုရင် ဆေးစစ်ကြည့်လိုက်ပါ။

၃)VDRL test ဒါမှမဟုတ် TPHA test စစ်ဆေးကြည့်လိုက်ပါ။

၄)လိုအပ်တယ်ဆိုရင် ဆေးကုသမှုခံယူလိုက်ပါ။

၅)အခု လိင်ကတဆင့် ကူးစက်တက်တဲ့ ကာလသားရောဂါအကြောင်း သိသွားပြီဆိုတော့ အလိုကိုဦးစားမပေးပဲ အသိတရားနဲ့ ရှောင်ကြဉ်ဖို့၊ မရှောင်နိုင်ခဲ့ရင် မိမိဘ၀အတွက် အကာအကွယ် ပစ္စည်းသုံးဖို့ တိုက်တွန်းလိုက်ရပါတယ်။